IEP, RUWE

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

ruwe iep/berg-iep   ULMUS GLABRA orme(FR)

De berg-iep Ulmus Glabra is inheems in Europa. Hoogte tot 40 meter. Bloemen in bundels ( maart ) ong. 1 cm. lang. Vruchten plat en groen, ongeveer 2,5 cm. groot, rijpend tot bleekbruin en afvallend in juli.

In Tiel staat een exemplaar van 27m. hoog en een omvang van 543 cm.

Het hout van deze iep is net zo bruikbaar als van de gewone iep of olm.

IEP, GLADDE of te wel OLM

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

gladde iep/veld-iep (olm)   Ulmus Procera                                                       

ook Ulmus Carpimifolia

elm(eng) orme(fr)

s.g.

BACH 11 -(moedeloosheid en wanhoop) tijdelijk overstelpt door oververantwoordelijkheid en gevoel van ontoereikendheid.

Ulmus Procera. De iep: hoewel de verwoestingen van de iepziekte aan de meeste volwassen bomen een eind hebben gemaakt, lijken veel jonge bomen goed te gedijen. Iep-bloesems zijn klein en rood-achtig bruin. Ze komen in trossen uit in februari en maart, voordat de bladeren zich ontvouwen. De bloemen als bij de Ulmus Glabra, maar dan iets kleiner, met het zaad dichter bij de top.

De grootste veldiep staat in Nederland in het Westerpark in Amsterdam (hoogte 29m.)

De olm brengt rijkelijk wortelscheuten voort, waarmee hij zich kan vermeerderen.

De olm of iep is bij uitstek een Hollandse boom en hoort helemaal bij het rivier- en polder-landschap. Het is de beeld-bepalendste boom van de Amsterdamse Grachten. Al in de 16e eeuw werd de iep al geteeld en verhandeld. Door de iepziekte nemen de grote volwassen bomen echter sterk in aantal af. De iep wordt ook als hakhoutcultuur benut.

Iepehout is gewoonlijk van hoge kwaliteit. de fraaie gevlekte tekening wordt gewaardeerd. Vaak gebruikt voor (kerk-)meubelen, maar ook voor draaiwerk en doodkisten. Iepewortel levert mooie fineer. Omdat het hout niet rot wordt het ook gebruikt voor delen van boten (de kiel), dokken en dukdalven. Vroeger werd het hout veel voor karrewielen gebruikt. Iepebast was een grondstof voor touwfabricage. de slijmerige substantie in de bast wordt voor medisch gebruik benut. Iepeloof was en is als veevoer een waardevol produkt.

JUDASBOOM

Een boom uit het Middellandse zee bekken, de Krim en de randen van Azië. Hier al langere tijd als sierboom aangeplant.

De JUDASBOOM = Cercis Siliquastrum is een breedgroeiende, bladverliezende boom of struik (2 tot 7 meter), die maar langzaam groeit en in het voorjaar (april, mei) voordat het blad verschijnt uitbundig bloeit met trosjes violette of roze vlinderbloemige bloemen.  Omdat de boom een penwortel vormt is het niet raadzaam (en haalbaar) de boom op oudere leeftijd te herplanten.

Heeft een zonnige, warme plantplek nodig met bij voorkeur een licht, maar kalkrijke bodem. Kan zeker als jonge boom niet tegen erg stevige langdurige vorst.  Is geschikt om op een zuidmuur als gevelplant te leiden. Niet planten tussen bestrating, heeft een brede boomcirkel met bodem begroeiing nodig. Kan goed tegen droogte en kan dankzij de lange penwortel diep uit de grond water halen. Het is een vlinderbloemige plant en leeft net als de meeste soorten vlinderbloemigen in mutualistische symbiose met stikstofbindende bacteriën.

EETBAAR

De bloesem bevat Flavonoïden als Myricetin-3-Rhamnoside. Bloesem en peulen eetbaar. Bloemknoppen worden als kappertjes ingelegd.

JENEVERBES een oude inlandse naaldboom

jeneverbessen-in-de-natuur

JENEVERBES ( Juniperus Communis) is een karakteristieke boom of struik, die wel tot 6 meter hoog kan uitgroeien. Het hoort bij de familie van de Cipressen. Goede leefomstandigheden voor jeneverbes-planten worden in de Lage Landen steeds moeizamer te realiseren. Met als gevolg dat er steeds minder jeneverbessen in de het wild te vinden zijn. Daarnaast is in het verleden ook behoorlijk stom met de bescherming van deze bijzondere inlandse planten omgegaan.Door er hekken om heen te zetten, werd het voor schapen onmogelijk om langs de struiken te lopen.  Daardoor bleven er geen rijpe bessen meer aan hun wol hangen en konden de schapen deze plant niet meer verspreiden. Daarbij speelt mee dat de rijpe vruchten maar een vrij korte periode kunnen kiemen. Zowel in België als in Nederland is jeneverbes beschermd en staat ook op de Rode lijst als gevoelig en sterk afgenomen.

jeneverbes-plant

Groeit van nature bij zandverstuivingen en op heidegebieden. Houdt van licht zure tot zure grond.

bloem-mann-jneverbes

De meer zuidelijk groeiende jeneverbessen zijn aromatischer.  De donkere tweejarige bessen bevatten de meeste smaak en daaruit kan jeneverbesolie gewonnen worden.

bessen-jenever

Jeneverbes kent mannelijke en vrouwelijke planten. Alleen de vrouwelijke planten dragen bes, maar de bloemen van de vrouwelijke planten, moeten wel door de mannelijk bloemen bevrucht worden.  Door de wind wordt het mannelijke zaad verplaatst. De jeneverbessen bloeien met kleine groene bloemetjes in mei en juni, ze zitten aan de basis van de naalden. Jeneverbes kent wintergroene stijve naalden en die stekelig in clusters van drie aan de takken zitten.De groene kegelachtige vruchten groeien uit in de herfst en verkleuren in de loop van het volgende jaar van blauw tot bijna zwart. De verse bessen zijn eetbaar, maar vooral de al aan de struik gedroogde donkere bessen worden door mensen verzameld.

KLIMOP

De spiraal van het zelf, de zoektocht naar het zelf.

Klimop HEDERA HELIX Lierre(fr)

De klimop is een overblijvende, algemene klimplant met houtige stengels. In bossen met vochtige, vruchtbare bodem tot 12 meter hoog in de bomen; ook op de grond kruipend in bossen en houtwallen op wat armere grond. 

Bloeitijd september tot december, trekken veel insekten. Vruchten zwart in trossen, werden vroeger aanbevolen ter genezing van reuma. De vruchten ontwikkelen zich vanaf november en zijn rond het eind van het jaar rijp.

KORNOELJE – GELE

kornoelje-in-bloei

Het is een oorspronkelijke in het oosten en zuidoosten van Nederland inheemse plant.

In landen als Rusland , Oostenrijk en de Balkan-landen wordt gele kornoelje  = Cornus Mas voor eigen gebruik vaak aangeplant. In het wild groeit de gele Kornoelje langs bosranden, in rivierbossen, op stenige hellingen en in struwelen. De bomen kunnen wel 100 jaar oud worden en kunnen wel 6 meter hoog worden.

De bessen van Gele Kornoelje

Gele Kornoelje geeft voor ons eetbare bessen, ze rijpen onregelmatig af en zijn eigenlijk pas rijp als ze van de boom of struik vallen. Dan worden ze snel door vogels en kleine dieren opgegeten.

Voor aanplant, gebruik en recepten, klikt men naar natuur-keuken.nl

Wil je meer weten over Gele kornoelje in onze natuur, kan men naar wilde-planten.nl doorklikken.

RODE KORNOELJE

Hier groeit ook vaak de Rode Kornoelje, maar verwisselen met de gele kornoelje ligt niet voor de hand. De rode takken en de in de herfst rijpe bijna zwarte vruchten van de Rode Kornoelje verwissel je niet gauw.

De zwarte bessen moet je niet eten, want die zijn misschien wel giftig, maar zeker oneetbaar.

KRENTENBOOMPJE

Vruchten krentenboompje

Het Drentsch Krentenboompje = Amelachier Laevis

Vooral in het oosten van Nederland ziet men in Drenthe, Twente en de Achterhoek in het voorjaar de witte gloed langs bosranden en op landgoederen van de bloesem van het krentenboompje.

Vroeg in het voorjaar al in bloei

De plant wordt dan door bijen en andere insecten rijk bezocht. Het is een plant uit de familie van de Rozen, waarvan je eigenlijk nu wel kunt zeggen dat het een inheemse soort is.

Dit geslacht uit de rozenfamilie bestaat uit ongeveer 25 soorten struiken of kleine boompjes, waarvan de helft vruchten oplevert die men kan eten. De plant komt voor op het hele noordelijk halfrond waarvan de meeste afkomstig zijn uit Amerika (waar de wilde vorm in veel gevallen uitgestorven is) maar er zijn ook een aantal soorten die uit Europa en Azië stammen. In Canada loopt een programma om krentenboompjes daar weer aan te planten. Er bestaat best een verwarring over de oorsprong en naamgeving van de verschillende variëteiten van het inheemse krentenboompjes: Amelanchier Ovalis, Vulgaris en Laevis.

De meest geschikte om te eten is Amelanchier Alnifolia. Maar hier groeien vooral het Drents krentenboompje (A.laevis) en het Amerikaanse krentenboompje ( A. lamarckii). Beide leveren eetbare vruchten op, maar ook de bloemen zijn eetbaar. Het Drents Krentenboompje kan men in Drenthe zelf in het wild vinden. In Drenthe, Twente en Limburg kom je ook op meerdere plekken verwilderde krentenboompjes tegen (die in de 19e en 20e eeuw zijn ingevoerd), naast inheemse soorten. De soorten vermengen zich gemakkelijk. Tegenwoordig worden ze vaak geënt door telers aangeboden. In de Alpen groeit ook het Europese Krentenboompje (A.ovalis of A.Vulgaris).

Het krentenboompje bloeit vroeg in april – mei. De vruchten kan men het beste zo vroeg mogelijk in de zomer juni – juli verzamelen, want anders hebben vogels deze opgegeten. De vruchten zijn rijk aan Vitamine. Men kan er goede jam van maken. Door de vroege bloei is het een belangrijke voedselbron voor bijen en andere insecten. De herfstkleuren zijn vaak erg mooi.

Het boompje of struik groeit uit tot wel 10 meter is bladverliezend en houdt van licht vochtige zure of zandgrond. Het zaait zichzelf of door zangvogels gemakkelijk uit. De pitten in de vruchten zijn voor ons licht giftig, maar we lopen daarbij geen enkel risico omdat de pitten voor ons te hard zijn om open te breken.

AANPLANT

Men kan jonge bomen het beste in het winterseizoen planten. Als je eenmaal krentenboompjes op je terrein hebt staan zorgen vogels ervoor dat ze elders worden uitgezaaid. De zaden van een krentenboom kiemen erg gemakkelijk. De boom doet het goed op zandgrond en heeft wat zon nodig (halfschaduw).

MEDISCH

Thee gemaakt van de bast werd in Noord-Amerika gedronken om de menstruatie te verzachten en te regelen. Ook wordt het gegeven om na een bevalling te herstellen. Ook bij maagproblemen worden de bessen ingezet. 

INHOUDSSTOFFEN

Recent onderzoek toont aan dat bessen vers geoogst in juni een hoger niveau van antioxidanten hebben dan andere bessen zoals wilde bosbessen, aardbeien of frambozen. Bovendien bevatten de bessen veel meer eiwitten, calcium en vezels dan bosbessen. En zijn rijk aan vitamine A en C. Het bevat daarnaast veel vezels. 100 gram bessen bevat minimaal 6 gram vezels en dat is ruim ¼ van onze dagelijkse behoefte. Omdat het verder veel antioxidanten en mineralen (ijzer en koper) bevat is het een zeer gezond product.

GEBRUIK

Bloemen voor salades en om nagerechten smaak te geven of te decoreren. Blad en bast kan men het beste in september verzamelen om te drogen voor kruidenthee en medicinaal gebruik.

De vruchten kunnen goed gedroogd worden en als krenten gebruikt worden.

Men kan van de vruchten ook lekker jam maken en voor likeur en wijn zijn ze ook erg geschikt.

Voor meer informatie en recepten: www.natuur-keuken.nl

KWEE

Boom van elders

De kwee = Cydonia Oblonga is familie van de roos en verwant aan appel, lijsterbes en peer. De struik of kleine boom maar wel breed groeiend van 3 tot 6 meter hoog. Bloeit laat in mei en juni met mooie, grote, witte of roze bloemen.

Deze varieteit verkoopt Vreeken

Van oorsprong groeide kwee in Armenië of Perzië, dus houdt wel van warmte en zon. De plant groeit goed op lichte klei of zavelgrond, die best vochthoudend mag zijn.

Voor aanplant, gebruik en recepten, kan men hier naar natuur-keuken.nl klikken.

Ook op de Hortus van Nijmegen staan in de theetuin meerdere Kweebomen aan de rand het het pad.

Bij ons bezoek aan onze vriend Hans in de Betuwe in het najaar krijgen we meestal een tas met appels mee. Naast twee lekker ouderwetse soorten appel vonden we een keer ook kweeperen in deze tas. De kwee is een vrucht die vroeger bij heel veel boerderijen stond, trouwens ook bij vele landgoederen in het grensgebied als de Achterhoek.

De vruchten zijn rauw eigenlijk niet te eten maar worden verwerkt tot onder andere jam, compote, gelei, taart, vruchtenbrood, sap, wijn en likeur. De naam marmelade is afkomstig van de Portugese naam voor kwee-jam.

Tenhoven-bomen

De kwee geeft een harde groen-gele tot gele vrucht. De vruchten kunnen een appel of peer-vorm hebben. Er zijn wel 12 rassen geschikt voor ons klimaat, die allemaal vruchten dragen met andere eigenschappen. De vruchten hebben alle wel een sterke geur.  Bewaar er dus geen ander fruit dicht naast. Oogst- en bewaarbaar vanaf oktober tot januari.

JAPANE KWEE

Naast de gewone kwee bestaat er nog een Japanse kwee, die vroeg in het jaar met vele rode bloemen bloeit.Het is meer een lager groeiende struik, geschikt voor een tuinrand. Hiervan zijn de vruchten in augustus al tot jam en gelei te verwerken.

vruchten Japanse kwee

AANPLANT

Bloem in roze: kwee

Kwee wordt vaak geënt op lijsterbes, meidoorn en peer. Kwee-boom Portugal is een zeer productieve soort, die zelf-bestuivend is. Dus ook geschikt als soloboom voor een klein tuin.

kwekerij tenhoven

MEDISCH

Wordt ingezet bij long-, maag- en hals-problemen, darmproblemen met bloedverlies en om menstruatie op gang te krijgen. Er wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de medische kwaliteiten van kwee.

INHOUDSSTOFFEN

Het fruit bevat: koolhydraten waarvan vooral 10 % suikers met een complexe samenstelling: pektine, protopektine en Sorbitol, organische zuren, Vitamines als B1, B2, Niacine en C, etherische olie met terpenlactone, zoals (+)trans-Marmelolacton en afgeleide stoffen daarvan.

EETBAAR

Kwee is moeilijk te schillen. Ik doe dat eigenlijk nooit. Heeft de kwee een dunne vilt laag dan wrijf ik die met een doek af voordat ik de kweeperen of appels ga koken.

Voor meer informatie en recepten met kwee: www.natuur-keuken.nl

LARIKS of LORK

Lariks

Bomen van elders

Lariks           Larix Decidua. Larch(eng)     Mélèze(fr)

De lariks is een grote sierlijke boom, inheems in de bergen van centraal en zuid Europa. Een bladverliezende naaldboom, die boven de 900 meter wel 42 meter hoog kan worden. Hier blijven lariksen veel kleiner. Vaak te vinden aan de rand van heuvelachtig bosgebied. De mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien aan één boom, en zijn respectievelijk goudgeel en helderrood. De katjes komen uit aan het eind van maart tot begin mei. Kegels rijpend van groen naar bruin in de herfst, tot 3 cm. lang; elke schub enigszins gegolfd. Twijgen geelachtig, vaak hangend. Naalden heldergroen: het loof verkleurt tot goudgeel en valt in november af. Schors is grijs of rozeachtig grijs met verticale barsten en schubben.

De Japanse Lariks of Goudlork ( larix kaempferi ) onderscheidt zich o.a. door de kleur van de twijgen= roodbruin en de naalden. Bij de goudlork hebben de blauwgroene naalden twee duidelijke witte strepen aan de onderzijde. In ons land zijn vaak Lariksen aangeplant die een kruising zijn tussen de Japanse en Europese Lariks. Die groeien hier beter, dan de Europese Lariks. Deze boom voelt zich beter thuis in de bergen, zeker boven de 900 meter.

Uit het hout wordt Lariks-terpentijn gewonnen ( of Venetiaanse Terpetijn), dat als de beste grondstof voor klassieke olieverf wordt gebruikt. Het wordt ook medisch ingezet bij Reuma en verstoppingen van de ademwegen.

Lariks-terpetijn gewonnen uit Lariskhars bevat circa 15% aetherisch olie. Deze olie is opgebouwd uit 70% alpha-pinen en verder Car-3-en, Borneol, Bornylacetaat, Dipenten en Guajacol, Verder zit er 50-65 % Kars-zuren in als Laricinolzuur, Laricorosen (ongeveer 15% als onzeepbare hars) , maar ook Laerixylacetaat en Abietinzuur.

De vrouwelijke kegels worden gebruikt voor likeur en er wordt gelei van gemaakt.

tekening paul hoftijzer

LAURIERKERS

Horend bij de rozenfamilie is een afwijkende plant uit deze familie die licht giftig is en daarbij niets eetbaar geeft.

Groeit snel uit tot een stevige struik

LAURIERKERS

Prunus Laurocerasus = laurierkers is een sterk groeiende struik. Kan stevig uitgroeien tot wel 5 meter. Het is een sterke, altijd groene plant met glanzend donkergroene, leerachtige bladeren. Doet het goed in schaduw, vooral op vochthoudende plekken. Bloeit in voor en najaar met roomwitte pluimen.

Bloem laurierkers wildeplanten.nl

Komt van oorsprong uit Zuid Oost Europa en Klein-Azië. Het vormt paars-zwarte bessen van 2 cm lang. Sinds de 16e eeuw wordt de plant hier gekweekt en gecultiveerd. Er zijn vele cultivars ( met verschillend blad) gekweekt.

Zowel de bessen als het blad zijn voor ons (licht)giftig, vanwege de blauwzuurverbindingen die deze bevatten. Eet men slechts enkele bessen, is het spoelen door veel water te drinken voldoende. Bij (kleine) kinderen of na het eten van vele kersen is het slim gelijk een dokter te bezoeken.

Laurierkers groeit hier ook in het wild. Kijk voor verdere informatie op : https://wilde-planten.nl/laurierkers.htm