KASTANJE, TAMME

Tamme Kastanje

Bomen van elders

Tamme Kastanje      Castanea Sativa

Sweet Chestnut(eng)    Châtaignier(fr)

BACH 30- (moedeloosheid en wanhoop) uiterste wanhoop, diepe neerslachtigheid, gebroken hart, zwart gat, geen uitweg meer zien.

De tamme kastanje kan in een niet te dicht begroeid bosgebied en in parken of tuinen wel 30 meter hoog worden, met een zware stam met een omtrek van 9 tot 12 meter. Naarmate hij hoger wordt, begint de dikke, grijsbruine bast met zijn diepe groeven in prachtige spiralen om de stam te groeien. De weeïg-geurende, lichtgele, katjesachtige bloemen komen uit na de bladeren, van juni tot augustus. De vruchten rijpen in één seizoen. De tamme kastanje is inheems in zuid europa, noord afrika en klein azië.

KERS, ZOETE

Zoete Kers
INHEEMSE SOORTEN
oorspronkelijke variëteit – vrij zeldzaam

zoete kers of Kriek Prunus avium Cherry(eng) Cerisier(fr)


De Zoete kers ( prunus avium) is verwant aan de kerspruim/Prunus cerasifera. De kerspruim is een kleine doornloze boom, inheems in de Balkan, van max. 6 tot 8 meter. De bloesems zijn zuiver wit, iets groter dan die van de Sleedoorn (prunus spinosa), waarmee de kers soms verward wordt. Voortkomend als heggestruik en in houtwallen. Bloeit van eind februari tot begin april.
De zoete kers of kriek is een bladverliezende boom en inheems in Europa. De vruchten zijn vaak bitter, maar het is een van de voorouders van de meeste gekweekte kersen in Europa. Het hout is roodachtig bruin met een zeer recht vezelverloop. Het wordt gebruikt in de meubelindustrie en voor voorwerpen, die een recht boorgat vereisen, zoals pijpen en muziekinstrumenten. De boom is te vinden in heggen en bosjes. hoogte tot 18 meter. Bloemen wit, ontluikend half april, elke bloem 2,5 cm., in trossen op de scheut van het voorafgaande jaar. Vruchten 2 cm. doorsnede. Zij kunnen donkerrood maar ook licht van kleur zijn, de smaak varieert ook van bitter tot zoet. De bladeren met stelen aan de voorzijde rood en achterzijde geel, verkleuren in de herfst tot geel of rood.
De bast is roodachtig bruin en duidelijk getekend door lenticellen in horizontale lijnen en onderbroken door grote barsten.
In een pastorietuin in Noorddijk staat een zoet kers van 17 meter, met een omvang van 410 cm, welke rond 1885 gepland is.
Tot voor kort werd getwijfeld aan de oorspronkelijkheid van de zoet kers, maar in Oost Nederland en Zuid Limburg hoort hij zeker thuis. Vanwege het uitstekende hout komt de zoet kers in de bosbouw wat meer in de belangstelling.

KERS, GEKWEEKTE FRUITSOORT

KLIMOP

De spiraal van het zelf, de zoektocht naar het zelf.

Klimop HEDERA HELIX Lierre(fr)

De klimop is een overblijvende, algemene klimplant met houtige stengels. In bossen met vochtige, vruchtbare bodem tot 12 meter hoog in de bomen; ook op de grond kruipend in bossen en houtwallen op wat armere grond. 

Bloeitijd september tot december, trekken veel insekten. Vruchten zwart in trossen, werden vroeger aanbevolen ter genezing van reuma. De vruchten ontwikkelen zich vanaf november en zijn rond het eind van het jaar rijp.

KORNOELJE – GELE

kornoelje-in-bloei

Het is een oorspronkelijke in het oosten en zuidoosten van Nederland inheemse plant.

In landen als Rusland , Oostenrijk en de Balkan-landen wordt gele kornoelje  = Cornus Mas voor eigen gebruik vaak aangeplant. In het wild groeit de gele Kornoelje langs bosranden, in rivierbossen, op stenige hellingen en in struwelen. De bomen kunnen wel 100 jaar oud worden en kunnen wel 6 meter hoog worden.

De bessen van Gele Kornoelje

Gele Kornoelje geeft voor ons eetbare bessen, ze rijpen onregelmatig af en zijn eigenlijk pas rijp als ze van de boom of struik vallen. Dan worden ze snel door vogels en kleine dieren opgegeten.

Voor aanplant, gebruik en recepten, klikt men naar natuur-keuken.nl

Wil je meer weten over Gele kornoelje in onze natuur, kan men naar wilde-planten.nl doorklikken.

RODE KORNOELJE

Hier groeit ook vaak de Rode Kornoelje, maar verwisselen met de gele kornoelje ligt niet voor de hand. De rode takken en de in de herfst rijpe bijna zwarte vruchten van de Rode Kornoelje verwissel je niet gauw.

De zwarte bessen moet je niet eten, want die zijn misschien wel giftig, maar zeker oneetbaar.

KRENTENBOOMPJE

Het Drentsch Krentenboompje = Amelachier Laevis

Vooral in het oosten van Nederland ziet men in Drenthe, Twente en de Achterhoek in het voorjaar de witte gloed langs bosranden en op landgoederen van de bloesem van het krentenboompje. De plant wordt dan door bijen en andere insecten rijk bezocht. Het is een plant uit de familie van de Rozen, waarvan je eigenlijk nu wel kunt zeggen dat het een inheemse soort is. Dit geslacht uit de rozenfamilie bestaat uit ongeveer 25 soorten struiken of kleine boompjes, waarvan de helft vruchten oplevert die men kan eten. De plant komt voor op het hele noordelijk halfrond waarvan de meeste afkomstig zijn uit Amerika (waar de wilde vorm in veel gevallen uitgestorven is) maar er zijn ook een aantal soorten die uit Europa en Azië stammen. In Canada loopt een programma om krentenboompjes daar weer aan te planten. Er bestaat best een verwarring over de oorsprong en naamgeving van de verschillende variëteiten van het inheemse krentenboompjes: Amelanchier Ovalis, Vulgaris en Laevis.

De meest geschikte om te eten is Amelanchier Alnifolia. Maar hier groeien vooral het Drents krentenboompje (A.laevis) en het Amerikaanse krentenboompje ( A. lamarckii). Beide leveren eetbare vruchten op, maar ook de bloemen zijn eetbaar. Het Drents Krentenboompje kan men in Drenthe zelf in het wild vinden. In Drenthe, Twente en Limburg kom je ook op meerdere plekken verwilderde krentenboompjes tegen (die in de 19e en 20e eeuw zijn ingevoerd), naast inheemse soorten. De soorten vermengen zich gemakkelijk. Tegenwoordig worden ze vaak geënt door telers aangeboden. In de Alpen groeit ook het Europese Krentenboompje (A.ovalis of A.Vulgaris).

Het krentenboompje bloeit vroeg in april – mei. De vruchten kan men het beste zo vroeg mogelijk in de zomer juni – juli verzamelen, want anders hebben vogels deze opgegeten. De vruchten zijn rijk aan Vitamine. Men kan er goede jam van maken. Door de vroege bloei is het een belangrijke voedselbron voor bijen en andere insecten. De herfstkleuren zijn vaak erg mooi.

Het boompje of struik groeit uit tot wel 10 meter is bladverliezend en houdt van licht vochtige zure of zandgrond. Het zaait zichzelf of door zangvogels gemakkelijk uit. De pitten in de vruchten zijn voor ons licht giftig, maar we lopen daarbij geen enkel risico omdat de pitten voor ons te hard zijn om open te breken.

AANPLANT

Men kan jonge bomen het beste in het winterseizoen planten. Boompje van 60 cm kost ongeveer 12.50 euro. Als je eenmaal krentenboompjes op je terrein hebt staan zorgen vogels ervoor dat ze elders worden uitgezaaid. De zaden van een krentenboom kiemen erg gemakkelijk. De boom doet het goed op zandgrond en heeft wat zon nodig (halfschaduw).

MEDISCH

Thee gemaakt van de bast werd in Noord-Amerika gedronken om de menstruatie te verzachten en te regelen. Ook wordt het gegeven om na een bevalling te herstellen. Ook bij maagproblemen worden de bessen ingezet. 

INHOUDSSTOFFEN

Recent onderzoek toont aan dat bessen vers geoogst in juni een hoger niveau van antioxidanten hebben dan andere bessen zoals wilde bosbessen, aardbeien of frambozen. Bovendien bevatten de bessen veel meer eiwitten, calcium en vezels dan bosbessen. En zijn rijk aan vitamine A en C. Het bevat daarnaast veel vezels. 100 gram bessen bevat minimaal 6 gram vezels en dat is ruim ¼ van onze dagelijkse behoefte. Omdat het verder veel antioxidanten en mineralen (ijzer en koper) bevat is het een zeer gezond product.

GEBRUIK

Bloemen voor salades en om nagerechten smaak te geven of te decoreren. Blad en bast kan men het beste in september verzamelen om te drogen voor kruidenthee en medicinaal gebruik.

De vruchten kunnen goed gedroogd worden en als krenten gebruikt worden.

Men kan van de vruchten ook lekker jam maken en voor likeur en wijn zijn ze ook erg geschikt.

KWEE

Boom van elders

De kwee = Cydonia Oblonga is familie van de roos en verwant aan appel, lijsterbes en peer. De struik of kleine boom maar wel breed groeiend van 3 tot 6 meter hoog. Bloeit laat in mei en juni met mooie, grote, witte of roze bloemen.

Deze varieteit verkoopt Vreeken

Van oorsprong groeide kwee in Armenië of Perzië, dus houdt wel van warmte en zon. De plant groeit goed op lichte klei of zavelgrond, die best vochthoudend mag zijn.

Voor aanplant, gebruik en recepten, kan men hier naar natuur-keuken.nl klikken.

Ook op de Hortus van Nijmegen staan in de theetuin meerdere Kweebomen aan de rand het het pad.

LARIKS of LORK

Lariks

Bomen van elders

Lariks           Larix Decidua.

ook: lork

Larch(eng)     Mélèze(fr)

De lariks is een grote sierlijke boom, inheems in de bergen van centraal en zuid Europa. Een bladverliezende naaldboom, die 42 meter hoog kan worden. Vaak te vinden aan de rand van heuvelachtig bosgebied. De mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien aan één boom, en zijn respectievelijk goudgeel en helderrood. De katjes komen uit aan het eind van maart tot begin mei. Kegels rijpend van groen naar bruin in de herfst, tot 3 cm. lang; elke schub enigszins gegolfd. Twijgen geelachtig, vaak hangend. Naalden heldergroen: het loof verkleurt tot goudgeel en valt in november af. Schors is grijs of rozeachtig grijs met verticale barsten en schubben.

De Japanse Lariks of Goudlork ( larix kaempferi ) onderscheidt zich o.a. door de kleur van de twijgen= roodbruin en de naalden. Bij de goudlork hebben de blauwgroene naalden twee duidelijke witte strepen aan de onderzijde.

LAURIER

NIET INHEEMSE SOORTEN

Andere bomen

* Laurier     Laurus Nobilis             laurier(fr)

De Laurier is een groenblijvende struik of boom, inheems in het middellandse zee gebied. Bladeren veel gebruikt in de keuken. De Romeinen maakten er lauwerkransen van. Hoogte tot 12 a 18 meter.

De manlijke en vrouwelijke bloemen verschijnen in juni op afzonderlijke bomen. De vruchten 1,2 cm lang rijpen van groen naar zwart.

Net als bij velen staat er bij ons een klein laurierboompje. Ook in vele Hortussen en kruidentuinen kan men grotere laurierbomen hier vinden, zo ook in de Hortus in Nijmegen.

Verwar de laurier niet met de tuinstruik laurierkers, die bij velen is aangeplant. Van deze plant zijn alle delen giftig.

Voor het zelf kweken van laurier en vele recepten met laurier, klikt dan door naar natuur-keuken.nl

LINDE

een zachte middagslaap in de zomer

DE LINDE Lime (eng)            Tilleul(fr)

Geslacht  Tilia  Familie  Tiliceae

Bladverliezende bomen met brede onregelmatig spitsgezaagd, spitsgetande bladeren, kleine geurige bloemen in bladschermen (schijntrossen) met een lang bladachtig schutblad op dezelfde steel.

Kleine ronde, gewoonlijk éénzadige vruchten. Bast glad, bij oude bomen vlak gegroefd. Tot ruim 30 meter hoog.



DE LINDE   BOTANISCH
De zomerlinde is een inheemse soort, waarvan de oorspronkelijke variëteit zeldzaam tot zeer zeldzaam is.
Grootbladige Linde      TILIA Plaruphyllos
De Linde is een bladverliezende boom met brede getande bladeren, kleine geurige bloemen en bijschermen, met een lang bladachtig schutblad op dezelfde steel, en kleine ronde éénzadige vruchten.
De grootbladige linde is inheems in Europa, de Kaukasus en Klein Azië. Veel aangeplant in Europa. Hoogte tot 41 meter. Bloemen (gelig) ontluikend tegen eind juni, elke bloem ongeveer 1,2 cm. lang. Vruchten donzig, ook ongeveer 1,2 cm, met 3-5 ruggen. Bladeren donker aan de bovenkant, vooral op de middennerf, de oksels van de nerven en de steel. Achterzijde bladeren licht-groen.
Schors donkergrijs met smalle barsten en ruggen.
 
In Nederland werd veelal de Hollandse Linde aangeplant.
Een bastaard tussen de Tilia Cordata en Tilia Platyphyllos ( Tilia x Europea ).
Hoogte tot 39 meter. Geurige bloemen verschijnen in begin juli. Een goed kenmerk ter onderscheiding zijn de loten gevormd aan de voet van de stam, die dichte bulten kunnen veroorzaken.
De bladeren op deze loten kunnen groot zijn.
Midden in het dorp Nuenen bij Eindhoven staat een zomerlinde met een omvang van 650 cm.
Deze is geplant tussen 1400 en 1600, dus zeker 400 jaar oud.
Op landgoed Beekvliet staat in Borculo (Gld) een grootbladige linde van 35 meter hoog.
 
De kleinbladige linde is een inheemse soort, waarvan de oorspronkelijke variëteit,
zeldzaam tot zeer zeldzaam is geworden.
Winter-linde       TILIA CORDATA
De Winterlinde of Kleinbladige Linde is inheems in Europa, de Kaukasus en Siberië.
Aangeplant in parken, tuinen en langs wegen. hoogte tot 30 m. Bloemen (geel) ongeveer 1,2 cm. doorsnede in begin juli. Gewoonlijk in gespreide bijschermen van 5 tot 10 cm. met een sterke zoete geur. Vruchten ongeveer 0,6 cm doorsnede. Bladeren kleiner dan bij de meeste andere lindesoorten, ongeveer 3,5 tot 7 cm. lang, van boven donkergroen en van onderen bleker, met bosjes roestkleurige dons in de oksels van de nerven aan de voet.
De schors is glad en grijs, bij oudere bomen donker grijs met grote barsten en schilfers.
Op het stuwwalgebied bij Oldenzaal in Twente vindt men nog oorspronkelijke winterlindes.
Grote bomen zijn van de winterlinde schaars:
bij het klooster van Ter Apel en in Twente onder de Lutte (omvang 560 cm).
Het hoogste exemplaar staat in Nederland in Haaren bij Kasteel Nemelaer ( 30 meter hoog).
 
Van een aantal boomsoorten, die ooit in Nederland vrij algemeen waren, treffen wij thans alleen nog maar relicten in houtwallen en boerenbosjes aan. Dit vooral in het oosten van het land.
Linde is daar één van. Hoe algemeen de linde ook is als snoeiboom voor de boerderij, als laanboom of als centrale boom op een dorpsplein, de inheemse linde is zeer zeldzaam geworden.
Er zijn twee soorten inheemse linde: de zomerlinde en de winterlinde.
Voor de bosbouw levert de linde thans weinig op, zodat de boom uit de bossen verdween.
Voor natuurbos is de linde zeer nuttig, omdat er veel diersoorten kunnen wonen.
Daarnaast verteert het blad vrij gemakkelijk, zodat onder linden allerlei soorten kruiden en planten groeien.
In Brabant en Zuid-Limburg vindt men nog een enkele monumentale zomerlinde: dorpsboom, laanboom of op een kenmerkende plaats, voorzien van een kruisbeeld. Op die manier is het oorspronkelijke genetische materiaal bij toeval bewaard gebleven.
Net over de grens bij Boertange staat de dikste (zomer-)linde van Europa op een stuk land dat vroeger bij kasteel van Heede hoorde, een boom met een stamomvang van 17 meter !!
 

Nuttig gebruik
Het zachte hout van de linde heeft thans zeer weinig handelswaarde, zodat de Linde geheel uit ons bos is verdwenen. Eeuwenlang was hij echter een onmisbare en waardevolle boom. Van de vezelrijke bast werden sandalen, matten en scheepstouw vervaardigd. Met de komst van hennep en vlas, die veel gemakkelijker te bewerken zijn, werd de linde hiervoor overbodig.
Takken en bladeren waren als voer van belang voor de overwintering van het vee.
Het blad werd vroeger ook als tabak gerookt.
Linde-hout is zeer geschikt voor houtsnijwerk en beelden.
Het schild van een ridder werd van lindehout gemaakt.
Voor zeer speciaal gebruik in verband met de typische eigenschappen van het hout is het voor onder andere tekenborden en pianotoetsen ook thans nog gewild.
Houtskool van lindehout is geschikt als tekengerei, voor medicinaal gebruik, maar ook voor de  bereiding van buskruit.
Ook wordt de houtskool gebruikt om voedsel te roken.
 
Linde-honing is nog steeds een gewild artikel; het wordt door velen als de lekkerste honing, die er bestaat, beschouwt. Lindebloesemhoning wordt gebruikt in likeur en geneesmiddelen.
Aftreksel van lindebloesem werkt algemeen rustgevend en verzachtend, speciaal voor de gevoelige en/of vette huid. Bij overdosering opwekkend.
Als kruiden-thee heeft het een koortswerend effect.



De linde is bij uitstek geschikt als laanboom.
Kunsthistorici hebben zich weleens laten verleiden tot de theorie dat de spitsbogige gothiek afgeleid zou zijn van de ongesnoeide lindelaan.
De linde laat zich gewillig snoeien en wordt als snoeiboom op velerlei wijze benut.
 



Medisch gebruik
Lindebloesem-thee is een klassiek middel na een te copieus maal. Het werkt tegen nerveuze spanning, slapeloosheid, en kinderen, die over hun toeren zijn. Het veroorzaakt zweten, waardoor het nuttig is bij verkoudheid, griep en hoofdpijn.


MARETAK

dat wat alles geneest

MARETAK

Mistletoe(eng)       Gui(fr)                  Ogham:

Geslacht  Viscum Album   Familie  Viscaceae 

Maretak vindt men meestal als groene bos op appelbomen of populieren.

Het is een halfparasiet met gaffelvormige stugge takjes rond een bloemtrosje, waaruit in de winter de witte bessen komen.

MARETAK   Botanisch 

Op bomen groeiende plant

Viscum Album

Halfparasiet op bomen. De bladeren maken bepaalde voedingsstoffen. Plaatselijk ten zuiden van de lijn Brussel-Maastricht vrij algemeen, vooral op populieren en appelbomen. Tot 50 cm. hoog.

Bloeitijd van maart tot mei. De witte bessen zijn tamelijk giftig. Toch eten onder andere lijsters ze. Bessen rijp vanaf november.

In Italië worden de bessen gebruikt als lijm, om vogels te vangen (vandaar ook de naam Vogellijm). Volksnaam is Mistletoe.

In Zuid Limburg werd vroeger bij de geboorte van een kind op een appelboom een maretak geënt,

als wens voor een goed leven.

Medisch gebruik

De bebladerde takken worden als hartversterkend middel gebruikt alhoewel ze in grote hoeveelheden zeker giftig zijn). Het verlaagt de bloeddruk, vertraagt de hartslag, verstekt de

vaatwanden, versterkt het afweersysteem en remt tumoren e.d.

Als gemmo-preparaat Viscum Album 1C worden de jonge knoppen van de maretak voorgeschreven bij: overgangsklachten, oorsuizingen en/of een te hoge bloeddruk.

Bij overgangsklachten goed te combineren met het gemmo-preparaat Sorbus Domestica 1D (de Peerlijsterbes, een al vroeg gekweekte versie van de lijsterbes met grotere -zo groot als een meikers- vaak peervormige bessen, die van rood naar bruin verkleuren).

Homeopathisch: Viscum Album wordt voorgeschreven bij: te hoge bloeddruk, aderverkalking, duizeligheid, St.Vitusdans, vallende ziekte, bronchiale astma, abnormaal sterke en langdurige menstruatie, abnormale bloedingen tussen de menstruaties in en bij ouderdomsverschijnselen.

In meerdere homeopathische complex middelen wordt Viscum Album toegepast. Deze middelen zijn ontwikkeld voor te hoge bloeddruk, hartproblemen en problemen bij de menstruatie en de overgang.