De site www.boom-wijsheid.nl is nog in de opbouw-fase

Elke dag werken wij aan deze site over vooral inlandse bomen. Dat kan botanisch, maar ook een ervaring met een boom, mythogische achtergronden of medisch & andere gebruik zijn.

Bomen die we tegenwoordig tegen komen op onze wandelingen en bezoeken aan bijzondere plekken als de HORTUS in NIJMEGEN en de HEEMTUIN in Geldermalsen inspireren ons daarbij erg. Nu hebben we al ons leven lang iets met bomen of misschien wel bomen met ons. Basis voor deze site is dan ook ons eerdere boek “het eeuwenoude lied van de bomen” dat in 2002 en 2003 in twee drukgangen is verschenen.

We zijn nu eerst begonnen met botanische gegevens. We zullen eind april de belangrijkste honderd bomen/struiken, die hier voorkomen, wel beschreven hebben. Van de meeste bomen hebben we ook tekeningen en foto’s. Toch zal het een tijdje duren voor we die allemaal hebben toegevoegd. Laat staan alle links en aanvullende informatie.

Wil je bijdragen aan deze site kan dat ook. Stuur dan je tekst, gedicht, verhaal, foto of tekening naar paulhoftijzer@gmail.com

De bomen komen uiteindelijk te staan in een Alfabetische volgorde volgens de door ons gebruikte Nederlandse naam. Dus de eerste boom is dan de (Spaanse) Aak. Gevolgd door de (Grauwe) Abeel. Dan waarschijnlijk de Abrikoos, Amandel en andere bomen beginnend met een A. Maar tot eind april zal het soms chaotisch voorkomen. Iedereen is gewaarschuwd. Dan wil niet zeggen dat de inhoud van de al geplaatste delen niet zinvol is om te lezen, hopen we. Nijmegen begin januari 2021, Paul (& Neeltje) Hoftijzer

De BERK

 DE BERK  Botanisch

De zachte berk is een algemeen voorkomende, oorspronkelijk inheemse soort.

Betula Pubescens                                          

Deze berkensoort is inheems in Europa en Noordelijk Azië.

De zachte berk onderscheidt zich van de ruwe berk in de donkerdere schors en de donzige jonge scheuten. Hoogte tot 21 meter. 

De schors is wit, afschilfering in papierachtige lagen. Katjes gaan open in april, manlijke 3 cm. lang, vrouwelijke 1,2 – 2 cm. lang, rijpend tot vruchtkatjes van 2,5 – 3 cm. Bladeren met dons op de aderen aan de onderkant. De zachte berk is een vrij algemene boom in loof- en naaldbossen, op houtwallen, heide, in moerassen, hoogvenen en duinvalleien.

 Nuttig gebruik

Hout gebruikt voor cellulose en fineer. Bast wordt gebruikt als dakbedekking en uit de stam en bast kan een aromatische olie gewonnen worden ( ook gebruikt voor bereiding van leer).

DE BERK

De ruwe berk is een algemeen voorkomende, oorspronkelijke inheemse soort.

Betula Pendula                                                         

Ook deze berkensoort is inheems in Europa. Hoogte gewoonlijk tot 12 – 18 meter, maar soms veel groter. Katjes gaan open in maart/april. Ze rijpen tot hangende vruchtkatjes van 3cm, die in de late herfst en in de winter open breken. De schors is wit met dunne horizontale lijnen.

In Donk (N-Br) staat in de tuin van de Kapelstraat een ruwe berk van 30 m. hoog en een omvang van 3 meter.

 Nuttig gebruik

Het hout wordt gebruikt voor fineer. De bladeren geven zowel een groene als een gele kleurstof. De waterdichte bast levert een middel, nuttig om juchtleer geur en duurzaamheid te geven. Van het afgetapte sap wordt siroop, wijn, azijn en bier gemaakt. De twijgen worden gedestilleerd tot berkenolie.

 Medische gebruik

De bladeren hebben een anti-bacteriële werking; thee hiervan getrokken is vochtafdrijvend en wordt benut bij jicht, reuma, om blaas- en nierstenen op te lossen en het cholesterolgehalte te verlagen.

De schors- en knoppenolie worden in medicinale zeep, maar ook in haarwaters verwerkt.

ELS, ZWARTE

Zwarte Els

Algemene Soorten

Inheemse soorten/algemeen voorkomend

Zwarte Els     Alnus Glutinosa                                    

adler(eng)  aune(fr)

S.G.                          fearn       kleur: karmozijn

® Profetisch en beschermend.

Derde Maand: januari (colin murray).

Bardische waarde: drievuldigheid.

Paterson/Keltische Astrologie: 18 maart – 14 april

Mars & Maurth – Het pentagram of de havik – goden: grieks – ares en keltisch – bran, arthur, airem, teutates

De zwarte Els is inheems in Europa. Groeit op vochtige, moerasachtige grond en langs riviertjes. Hout wordt voor vele doeleinden gebruikt. Hoogte 19 meter of meer. Manlijke en vrouwelijke delen gescheiden op dezelfde boom. De manlijke verschijnen in het vroege voorjaar als lange hangende katjes. de vrouwelijke bloeiwijzen zijn kleine rechtopstaande katjes, die in de lente verschijnen aan de toppen van scheuten. Na rijping vormen zij groenige houtige kegels tot 2 cm. , de ‘elzeproppen’.

ELS, WITTE

Witte Els

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

witte els

adler(eng)  aune(fr)

s.g.                          fearn       kleur: karmozijn

® Profetisch en beschermend.

Derde Maand: januari (colin murray).

Bardische waarde: drievuldigheid.

Paterson/Keltische Astrologie: 18 maart – 14 april

Mars & Maurth – Pentagram of de Havik – goden: grieks – ares, keltisch – bran, arthur, airem en teutates.

In Ierland beschouwt men het nog steeds als misdadig wanneer iemand een heilige els omhakt. De persoon, die dat doet is persoonlijk verantwoordelijk als er in het dorp ongelukken voor doen.

De deva ( geest) van de els is blijkbaar agressief en wordt in staat geacht het huis van de schuldige in brand te steken. De els is in principe de boom van het vuur, en het soepele hout is goed bestand tegen de inwerking van water. Een van de tekens van de heiligheid van de els ziet men wanneer hij geveld wordt. De binnenkant van de bast, die eerst wit is, scheidt later een rode stof af, die sterke overeenkomst vertoont met menselijk bloed.

De elzetak van Bran was het teken van de wederopstanding, gesymboliseerd door de spiraal van elzeknoppen.

ESDOORN, GEWONE

Esdoorn

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

gewone esdoorn     ACER PSEUDOPLATANUS érable(fr)

De gewone Esdoorn is inheems in Midden en Zuid Europa. Het hout is bruikbaar voor o.a. kleine voorwerpen, van violen tot lepels, en ook voor fineer. Hoogte tot rond 30 m. Kan erg hard groeien.

Bloemen( wit/groenwit) in hangende trossen tot 12 cm. lang.

Vruchten met vleugels, 2,5 cm, vaak helderrood in de zomer.

In park Zijpendaal bij Arnhem staat een exemplaar van 35m. hoog en een omvang van 680 cm.

De wetenschappelijke naam van de esdoorn “ACER” betekent -scherp-, omdat de Romeinen het hout gebruikten voor het maken van speren.

De gewone esdoorn komt als sierboom veel voor. Er zijn vele variëteiten, die vooral in bladkleur verschillen. Esdoornhout is als het goed droog is stabiel en buigzaam. het is geschikt voor allerlei draaiwerk, gereedschap, golfclubs, meubelen en vloeren.

Daarnaast wordt het gebruikt voor speciale onderdelen van muziekinstrumenten, zoals het onderblad van een viool en de hoofdbalk van een klavier.

FLADDERIEP

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

steel- of fladder-iep ULMUS orme(fr)

De Steel-iep ULMUS LAEVIS is inheems in Europa. Hoogte tot 20m.

Bloemen (wit)ontluikend in maart, op ongewoon lange stelen, waardoor ze in de wind trillen. Vruchten ( groen, plat) gevormd in mei, ongeveer 1,2 cm. lang met witte haren rond de randen.

Iepehout is van hoge kwaliteit en heeft vaak een fraai gevlekte tekening. Omdat iepehout niet gemakkelijk verrot is het geschikt voor gebruik in en bij water: bootkielen en meerpalen. Iepebast werd verwerkt tot touw. De bast wordt voor medische doeleinden gebruikt. Het loof werd aan het vee gevoerd.

Omdat de fladderiep bijna niet gevoelig is voor de iepenziekte zullen er over een tijdje alleen van deze soort monumentale bomen in Nederland te vinden zijn.

GASPELDOORN

Stekelbrem/Gaspeldoorn    ULEX EUROPEUS    Furze/Gorse(eng)    

Goed in verzamelen, een ekster.

Ulex Europeus. De gaspeldoorn is een stekelige, altijdgroene struik of heester. Vrij zeldzame doornstruik tot 2 m., voorkomend op ruige terreinen met veel gras, vooral heide- en heuvelgebieden.

Langs de hele Atlantische kust van Europa. De heldergele, amandelgeurige bloemen komen uit vanaf februari, al bloeien ze het meest overvloedig in april en mei. Bloeit soms al in december/januari.

HAAGBEUK

Haagbeuk

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

haagbeuk           Carpinus Betulus    hornbeam(eng)

BACH 17- (onzekerheid) het ‘maandagmorgen gevoel’, talmen, uitstellen.

Carpinus Betulus. De haagbeuk is een soortgelijke boom als de beuk, hoewel veel kleiner (maximaal 19 m.). te vinden in bossen en kreupelhout. De hangende mannelijke en rechtopstaande vrouwelijke bloemen zijn groenbruin en openen zich in april/mei. De katjes blijven in de knop gedurende de winter en komen pas in het voorjaar te voorschijn. vruchten zijn kleine nootjes met grote opvallende bracteeën. De haagbeuk is inheems in Klein Azië

en Europa. Veel aangeplant als haag, park- en straat-boom. Het harde fijn-vezelige hout wordt gebruikt voor hamers, kegels en bepaalde beweegbare piano-onderdelen. De bladeren kleuren helder geel in de herfst. De schors is grijs met bruine strepen en met verticale schorslijsten.

In Utrecht in het Hooglandsepark staat een haagbeuk, geplant tussen 1750 en 1800, 25 meter hoog en met een omvang van 480 cm.

De haagbeuk is een belangrijke boom van de rijkere vochtige loofbossen. Hij groeit daar van nature samen met de zomereik, de winterlinde en de hazelaar. De mooiste haagbeukbossen komen vooral in zuid limburg en in de beekdalen in oostelijk Nederland voor.

Een van de meest wonderbaarlijke boomvormen is de geknotte haagbeuk. Om de boom tegen veevraat te beschermen wordt hij op 2 of 3 meter hoogte afgezet en gesnoeid. op den duur ontstaan zo grillige boomvormen, die in de avondschemering meer weg hebben van een vergadering spoken. Even over de grens bij Oldenzaal in Bentheim staan indrukwekkende knothaagbeuken. In de oerbossen van Neuenburg en Hasbruch vindt men er nog veel meer.

In Zuid limburg wordt de haagbeuk als perceelscheiding benut.

HEGGERANK

Heggerank is een algemene tweehuizige klimplant met een dikke, soms zeer grote knolvormige wortelstok. Stengels tot 4 meter lang.

De plant is giftig, maar wordt medicinaal gebruikt. De rode bessen zijn uiterst giftig ( slechts vijftien zijn al dodelijk voor een kind). rijp in augustus tot oktober.

HEGGERANK

HEGGERANK = Bryonia Dioica (Komkommerfamilie)

Heggerank is een algemene tweehuizige klimplant met een dikke, soms zeer grote knolvormige wortelstok. Stengels tot 4 meter lang.

De plant is giftig, maar wordt medicinaal gebruikt. De rode bessen zijn uiterst giftig ( slechts vijftien zijn al dodelijk voor een kind). Rijp in augustus tot oktober. De wortels, die bietachtig zijn, werden vroeger als sterk afdrijvend middel gebruikt. Overdosis geeft ademhalimgsproblemen tot dodelijke verlamming van de luchtwegen toe.

HEIDE

Heide

Inheemse soorten

Andere bomen, struiken

Heide            Calluna Vulgaris                                            

Heather(eng)      Bruyere(fr)

S.G.(extra)                  Ur          kleur: paars

( het keltische letterteken Ur heeft ook een relatie met de Maretak  Viscum Album, zie verder daar)

® Verbindt met het innerlijke zelf, alles geneest.

Binding met het teken schorpioen.

BACH -(eenzaamheid) geobsedeerd door eigen problemen en ervaringen, spraakzaam, zich vastklampen aan elke toehoorder.

Calluna vulgaris, struikheide is een bekende groenblijvende struik, die enorme heidevelden aan het eind van de zomer paars kleurt. Bloeit van juli tot september. De bloemen zijn mauve, roze en soms wit.