De site www.boom-wijsheid.nl blijft nog een tijdje in de opbouw-fase

Bijna elke dag werken wij aan deze site over vooral inlandse bomen. Dat kan botanisch, maar ook een ervaring met een boom, mythische achtergronden of medisch & andere gebruik zijn.

Bomen die we tegenwoordig tegen komen op onze wandelingen en bezoeken aan bijzondere plekken als de HORTUS in NIJMEGEN en de HEEMTUIN in Geldermalsen inspireren ons daarbij erg. Nu hebben we al ons leven lang iets met bomen of misschien wel bomen met ons. Basis voor deze site is dan ook ons eerdere boek “het eeuwenoude lied van de bomen” dat in 2002 en 2003 in twee drukgangen is verschenen.

We zijn eerst begonnen met botanische gegevens. We zullen steeds meer van de belangrijkste meer dan honderd bomen/struiken, die hier voorkomen, wel beschreven hebben. Van de meeste bomen hebben we ook tekeningen en foto’s. Toch zal het een tijdje duren voor we die allemaal hebben toegevoegd. Laat staan alle links en aanvullende informatie.

Wil je bijdragen aan deze site kan dat ook. Stuur dan je tekst, gedicht, verhaal, foto of tekening naar paulhoftijzer@gmail.com

De bomen komen uiteindelijk te staan in een Alfabetische volgorde volgens de door ons gebruikte Nederlandse naam. Dus de eerste boom is dan de (Spaanse) Aak. Gevolgd door de (Grauwe en Witte) Abeel. Dan waarschijnlijk de Abrikoos, Amandel en andere bomen beginnend met een A. Maarde eerste tijd zal het soms chaotisch voorkomen. Iedereen is gewaarschuwd. Dan wil niet zeggen dat de inhoud van de al geplaatste delen niet zinvol is om te lezen, hopen we. Nijmegen december 2021, Paul (& Neeltje) Hoftijzer

De BERK

 DE BERK  Botanisch

De zachte berk is een algemeen voorkomende, oorspronkelijk inheemse soort.

Betula Pubescens                                          

Deze berkensoort is inheems in Europa en Noordelijk Azië.

De zachte berk onderscheidt zich van de ruwe berk in de donkerdere schors en de donzige jonge scheuten. Hoogte tot 21 meter. 

De schors is wit, afschilfering in papierachtige lagen. Katjes gaan open in april, manlijke 3 cm. lang, vrouwelijke 1,2 – 2 cm. lang, rijpend tot vruchtkatjes van 2,5 – 3 cm. Bladeren met dons op de aderen aan de onderkant. De zachte berk is een vrij algemene boom in loof- en naaldbossen, op houtwallen, heide, in moerassen, hoogvenen en duinvalleien.

 Nuttig gebruik

Hout gebruikt voor cellulose en fineer. Bast wordt gebruikt als dakbedekking en uit de stam en bast kan een aromatische olie gewonnen worden ( ook gebruikt voor bereiding van leer).

DE BERK

De ruwe berk is een algemeen voorkomende, oorspronkelijke inheemse soort.

Betula Pendula                                                         

Ook deze berkensoort is inheems in Europa. Hoogte gewoonlijk tot 12 – 18 meter, maar soms veel groter. Katjes gaan open in maart/april. Ze rijpen tot hangende vruchtkatjes van 3cm, die in de late herfst en in de winter open breken. De schors is wit met dunne horizontale lijnen.

In Donk (N-Br) staat in de tuin van de Kapelstraat een ruwe berk van 30 m. hoog en een omvang van 3 meter.

 Nuttig gebruik

Het hout wordt gebruikt voor fineer. De bladeren geven zowel een groene als een gele kleurstof. De waterdichte bast levert een middel, nuttig om juchtleer geur en duurzaamheid te geven. Van het afgetapte sap wordt siroop, wijn, azijn en bier gemaakt. De twijgen worden gedestilleerd tot berkenolie.

 Medische gebruik

De bladeren hebben een anti-bacteriële werking; thee hiervan getrokken is vochtafdrijvend en wordt benut bij jicht, reuma, om blaas- en nierstenen op te lossen en het cholesterolgehalte te verlagen.

De schors- en knoppenolie worden in medicinale zeep, maar ook in haarwaters verwerkt.

PEER, WILDE

INHEEMSE SOORTEN

uitgestorven (oorspronkelijke variëteit)

wilde peer     PYRUS COMMUNIS

poirier(fr

De wilde peer is in de oorspronkelijke variëteit waarschijnlijk uitgestorven. De huidige wilde soort is een vermenging van geplante en wilde soorten. De peer kan behoorlijk oud worden, maar blijft altijd beperkt wat betreft hoogte (rond 12 m.) en omvang. Het hoogste exemplaar in Nederland van 16m. staat in Lemelerveld in Overijssel, in Nederweert staat een peer met een omvang van 263 cm.

Bloemen zijn wit en ontluiken in eind april/begin mei. De vruchten soms bijna rond, tot 10 cm. lang. Na rijping geelachtig met zoet vruchtvlees.

PEER, FRUITBOOM

POPULIER, ZWARTE

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

zwarte populier      POPULUS NIGRA

Tekening paul hoftijzer

peuplier(fr)

De Zwarte Populier is inheems in Europa en West Azië. Er bestaan vele variëteiten, die bijna altijd goed hout leveren. Hoogte tot 30 m. bloemen ontluiken in maart, de manlijke rood en de vrouwelijke groenachtig, beide ongeveer 5 cm. Vruchtkatjes ongeveer 7,5 cm. lang, laten de witte katoenachtige zaden in juni los. Bladeren met voorwaarts gerichte tanden en afgeplatte stelen. Bij de echte zwarte populier zijn scheuten, bladstelen, hoofdnerven en bloemstelen niet behaard. Bij vele variëteiten wel.

De italiaanse populier is een manlijke kloon, door stekken vermeerderd afkomstig van een boom uit Lombardije in Italië uit begin van de 18e eeuw. De zuilvormige habitus is kenmerkend voor de italiaanse populier/populus nigra cv”Italica”. Vaak aangeplant op kerkhoven).

In Maastricht staat een Canadese populier ( populus x euramericana) van 35 meter hoog. Naast het schouwpad langs de wetering in Schalkhaar staat een zwarte populier van 39 meter.

De populier die nu ons landschap op vele plaatsen domineert is eigenlijk een laat achttiende-, negentiende-eeuws verschijnsel.

Door de kruising van de zwarte populier met de amerikaanse populier (de Canadapopulier) nam de verspreiding een hoge vlucht. De populier is tweehuizig. Bijna altijd worden alleen mannelijke bomen aangeplant ( de vrouwelijke geven veel zaad met wolachtige pluizen, die veelal als bijzonder hinderlijk worden ervaren, zeker als het als een soort sneeuw uit de bomen naar beneden valt).

In de beekdalen in Brabant heeft de Canadees bijna alle oorspronkelijke boomsoorten verdrongen. Het populierehout ervan is de grondstof voor klompen (wilg geeft een betere kwaliteit klompen). De vele klompenmakerijen hebben de aanplant in de negentiende eeuw sterk bevorderd. Dit temeer omdat de populier snel groeit en al binnen 30 jaar gerooid en verwerkt kan worden.

Lucifers worden ook van populierehout gemaakt, maar ook kisten, kratten, pallets, multiplex en houtwol. Het hout is daarnaast ook geschikt voor fijner werk als fineer, tekenborden, onderdelen van meubels en kleine huishoudelijke artikelen. Omdat het hout vrijwel reukloos is wordt het gebruikt voor wanden van silo’s e.d.

Italiaanse populier is altijd een mannelijke kloon.

PRUIM

pruim-3

BOTANISCH

bloesem-pruim

Pruimen zijn lage, bladverliezende bomen of struiken, die meestal al in april – begin mei bloeien met vaak heel lekker ruikende bloesem.Pruim heet in het Latijn Prunus Domestica. Hoort bij de rozenfamilie. Pruimenbomen zijn eenhuizige planten. Ze moeten daarom door insecten worden bestoven. Voor een goede vruchtzetting moet u twee rassen aanplanten die tegelijkertijd bloeien en jaarlijks veel stuifmeel leveren. Er bestaan wel rassen, die in een kleine tuin passen en zichzelf bevruchten. Naast beperkte bestuiving heeft vooral te koud of te nat weer tijdens de bloei invloed op de opbrengst. Een warme plek is daarom gunstig. Als je bij pruimen opbrengst wilt, plant dan meerdere soorten, maar dan wel soorten die elkaar kunnen bevruchten. Rijpe vruchten leveren pruimenbomen vanaf juli tot augustus. Alle planten uit de familie van de rozen worden door vele insecten & vlinders gezocht (en zijn dus nuttige waardplanten).

jantje-2

Pruimen zijn al zeer lang door mensen geplukt en gegeten. Naast de uit wilde soorten ontwikkelde soorten kan men ook nog van wilde voorlopers pruimen plukken en verwerken. Op elk erf stond vroeger wel een pruimenboom. En we zouden nu onze eetbare leefomgeving sterk bevorderen als we in bijna alle tuinen en voedselbossen pruimen in vele soorten zouden planten. 

VOOROUDERS

oude-prent-kerspruim

Een oude soort, die vroeger bij veel huizen en boerderijen stond is de KERSPRUIM

De kerspruim die oorspronkelijk waarschijnlijk in het Midden-Oosten en de Balkan voorkwam is waarschijnlijk een van de voorouders van alle pruimensoorten. Ook bij ons komt hij aangeplant en verwilderd voor. De boom werd vroeger veel in ons land aangeplant, maar wordt tegenwoordig weer veelvuldige geplant.

bloeiende kerspruim
bloeiende kerspruim
sleedoorn-in-bloei-1

SLEEDOORN DE MOGELIJKE ANDERE VOOROUDER

De sleedoorn is waarschijnlijk een andere voorouder van de gekweekte pruim. Deze warrige struik kan wel 6 meter hoog worden en is een goede bescherming om rond een terrein te plaatsen. Zie verder op: http://www.natuur-keuken.nl/eten/slee-pruim-of-doorn-levert-echt-zure-vruchten/

RATEL-POPULIER

Ratelpopulier

INHEEMSE  SOORTEN

oorspronkelijke variëteit – vrij zeldzaam

ratelpopulier/esp    Populus Tremula

ook: trilpopulier

aspen(eng)  tremble(fr)

s.g.                          eadha       kleur: zilverwit

® Helpt bij wedergeboorte, voorkomt ziekte.

Ratelpopulier, tekening paul hoftijzer

Populus Tremula. Inheems in Europa, Noord Afrika en Azië. De esp is een kleine boom tot maximaal 15 m. Vormt in het wild gewoonlijk dichte bosjes door de groei van veel wortelscheuten. Familie van de grote zwarte populier. Groeit op arme grond en in vochtige bossen.

Bloeit van februari tot april: de manlijke katjes rozeachtig met grijze zijde-achtige haren, ongeveer 5-10 cm. lang. De vrouwelijke met dezelfde kleur. Vruchtkatjes ongeveer 10 – 12,5 cm. lang, bij rijpheid witte wollige zaden vrijlatend in mei. Bladeren bijna rond met gegolfde randen, op de wortelscheuten vaak wigvormig. De platte bladstelen veroorzaken de trillende ‘ratelende’ beweging van het blad in de wind. Hebben paren klieren aan de voet van de bladschijf. De schors is glad en grijsachtig met horizontale lijnen.

Het kruis van Christus zou van het hout van ratelpopulier zijn gemaakt.

RIET

Riet

Andere soorten

Inheemse soorten/algemeen voorkomend

Riet    TYPHA

De kleine en grote lisdodde is een vrij algemene langs oevers en in rietlanden.