De site www.boom-wijsheid.nl is nog in de opbouw-fase

Elke dag werken wij aan deze site over vooral inlandse bomen. Dat kan botanisch, maar ook een ervaring met een boom, mythogische achtergronden of medisch & andere gebruik zijn.

Bomen die we tegenwoordig tegen komen op onze wandelingen en bezoeken aan bijzondere plekken als de HORTUS in NIJMEGEN en de HEEMTUIN in Geldermalsen inspireren ons daarbij erg. Nu hebben we al ons leven lang iets met bomen of misschien wel bomen met ons. Basis voor deze site is dan ook ons eerdere boek “het eeuwenoude lied van de bomen” dat in 2002 en 2003 in twee drukgangen is verschenen.

We zijn nu eerst begonnen met botanische gegevens. We zullen eind april de belangrijkste honderd bomen/struiken, die hier voorkomen, wel beschreven hebben. Van de meeste bomen hebben we ook tekeningen en foto’s. Toch zal het een tijdje duren voor we die allemaal hebben toegevoegd. Laat staan alle links en aanvullende informatie.

Wil je bijdragen aan deze site kan dat ook. Stuur dan je tekst, gedicht, verhaal, foto of tekening naar paulhoftijzer@gmail.com

De bomen komen uiteindelijk te staan in een Alfabetische volgorde volgens de door ons gebruikte Nederlandse naam. Dus de eerste boom is dan de (Spaanse) Aak. Gevolgd door de (Grauwe) Abeel. Dan waarschijnlijk de Abrikoos, Amandel en andere bomen beginnend met een A. Maar tot eind april zal het soms chaotisch voorkomen. Iedereen is gewaarschuwd. Dan wil niet zeggen dat de inhoud van de al geplaatste delen niet zinvol is om te lezen, hopen we. Nijmegen begin januari 2021, Paul (& Neeltje) Hoftijzer

SLEEDOORN

Geen keuze, hoe vervelend ook, louterend.

Inheemse soorten Algemeen voorkomend

Sleedoorn    ( Prunus Spinosa) Blackthorn(eng)   is een algemeen voorkomende struik of boom uit de familie van de Rozen.

Sleedoorn, tekening paul hoftijzer

De Sleedoorn is een bladverliezende gedoornde struik of kleine boom. Inheems in Europa. Hoogte tot 6 m. Bloemen wit, maart/april, 1,2 cm. Vruchten van dezelfde grootte met een scherpe smaak. Bladeren klein met gepunte tanden. Twijgen met harde scherpe doorns.

Sleedoorn vormt stevige bosjes
sleedoorn-in-bloei

Net zoals alle prunussoorten hoort het bij de familie van de roosachtigen. Het is een echte insecten- en dan vooral bijentrekker. Geschikt om in de randzone van een grotere eettuin of een voedselbos te plaatsen. Ook als omheining kan men sleedoorn planten. De witte bloesem verschijnt voor het blad in maart/april en pas laat na de vorst kan men de bessen in november of december oogsten. Het zijn echt de zuurste pruimachtige vruchten die ik ken, maar jam en siroop ermee gemaakt smaakt overheerlijk.

sleedoorn-bessen

Het is een stijve, dichtbegroeide heester met lange doornen., die op termijn best hoog gaat uitgroeien. Bladeren: alternerend, ovaal.

Vruchten: kleine, ronde donkerblauwe bessen, licht bedauwd. De sleedoorn, ook bekend als sleepruim, is naar alle waarschijnlijkheid de voorouder van alle gekweekte pruimensoorten en is de wrangste en zuurste bes.

sleedoorn-bes

De beste tijd om ze te plukken is meteen na de eerste vorst, als de velletjes wat zachter zijn. Van de vruchten is een heldere gelei te maken. Ook zijn ze lekker in een pruimenbrandewijn. Door zijn stekels is het een goede plant voor een omheining, eventueel gecombineerd met meidoorn.

De sleedoorn is de waardplant voor de Sleedoornpage.

MEDISCH

Bloemen bevatten sporen van amygdaline, benzaldehyde, kamferolie, cumarine en quercetinglykoside. De Bessen: suiker, vitamine C, vruchtenzuren, pectine, kleurstoffen, amygdaline en tannine. (amygdaline is een stof die kanker voorkomt en bestrijdt. Er wordt op dit moment veel onderzoek naar gedaan!)

Voor thuisgebruik en verwerking van de vruchten kijk men voor recepten op natuur-keuken.nl

Wil men meer weten over sleedoorn in onze vrije natuur, kijkt men op wilde-planten.nl

SNEEUW-BAL WOLLIGE

De Wollige Sneeuwbal (Viburnum Lantana) is een oorspronkelijke struik van hier, die uit dezelfde familie komt als de Gelderse Roos, de Muskuskruidfamilie.

Het zijn best mooie heesters, die het vooral goed doen op humusrijke grond. De meestal vlakke witte bloemschermen ruiken erg lekker. De wollige sneeuwbal groeit aan de rand van bossen, in struwelen en in heggen, vooral op kalkhoudende grond. En kan wel 6 meter hoog worden.

De bladeren en eivormig en licht gerimpeld. De bloemen verschijnen mei-juni in vlakke schermen of tuilen van 6 tot 10 cm. groot. Ze ruiken naar vanille. De Wollige sneeuwbal vormt bessen in een soort trosje die eerst groen zijn en via rood uiteindelijk bijna zwart worden.

De wollige sneeuwbal is een waardplant voor verschillende micro-vlinders zoals sneeuwbalvouwmot, heksenmutskokermot en zuiderlijkerboogbladroller. Insecten bezoeken de plant als de bloemen bloeien. Vaak bloeit de wollige sneeuwbal in oktober nogmaals. Vogels eten de bessen , maar net als bij de Gelderse Roos uit dezelfde familie pas laat in het jaar, als alle andere bessen al opgegeten zijn.

Meer informatie over dit houtig gewas op wilde-planten.nl

MEDISCH

De plant bevat alpha en beta Amyrine, Oleanol- en Ursolzuur, Catechine, Epicatechine, 0,3 % etherische olie, Viburnine en Hars met diverse vetzuren.

Het werd medisch ingezet bij dreigende afdrijving, valse weeen, pijnlijke menstruatie en andere problemen bij de voorplantingsorganen. Dus nooit zonder arts gebruiken.

SNEEUW-BES

Sneeuw-bes (Symphoricarpus Albus) is een niet inheemse struik, die hier en daar verwilderd in ons land groeit.

Deze struik is vanwege de witte bessen, die in de winter aan de dan kale takken blijven zitten, regelmatig als stinsenplant aangeplant. De plant wordt maximaal 1,5 m. hoog en is afkomstig uit Noord Amerika en groeit hier op bijna alle gronden. Maar van nature groeit het op vochtige, voedselrijke grond in loofbossen. Door zijn groei verdringt het onderbegroeiing, dit is een van de redenen dat de plant vaak op landgoederen onder bomen en als randbegroeiing wordt toegepast. De plant vraagt daarbij weinig onderhoud, slechts een snoei in de winter.

In de Hortus van NIJMEGEN staat een kruising van de Sneeuwbes, waarschijnlijk omdat de plant wel vaak als stinsenplant is gebruikt. Of spontaan door een vrucht-etende vogel hier verspreid is, zoals Jan Janssen suggereerde. Wel zou ik deze kruising, die begin 20e eeuw uit Frankrijk stamt met lichtroodkleurige bessen(Symphoricarpus x Chenaultii = koraalbes) zelf in ons land in een beplanting nooit opnemen, juist omdat deze plant net als de gewone Sneeuwbes een natuurlijke onderbegroeiing tegenwerkt.

SNEEUWBES bloem in aar en de kenmerkende bessen

Het is een hommel- en bijenplant, waar deze insecten voedsel kunnen vinden. De plant bloeit met roze bloemen in een aar in juli/augustus. Het hoort bij de familie van de Kamperfoelie-achtige planten. De bessen zijn giftig, omdat ze saponinen bevatten.

SPAR in diverse varieteiten & soorten kwam hier oorspronkelijk niet voor

hoge inzichten en een weidse blik

DE SPAR

De spar is een oorspronkelijk hier niet inheemse naaldboom van de Familie  Pinaceae

Groenblijvende naaldbomen. Loof naaldachtig, lang en slank, in bundels van twee tot vijf, zelden alleenstaand of meer dan vijf, die dan bij samendrukking een smalle cilinder vormen, waarvan ieder blad een sector vormt. Manlijke en vrouwelijke bloemen gescheiden aan dezelfde boom; de manlijke gegroepeerd aan de basis van nieuwe scheuten, de vrouwelijke aan de top. Vruchten in de vorm van houtige kegels, die gewoonlijk in twee jaar rijpen.

Alleen de Grove Den uit deze bomenfamilie is hier inheems. Samen met de Taxus en Jeneverbes zijn dat de enige inheemse naaldbomen in de Lage Landen.

Diverse soorten Sparren zijn hier al zeer lang van elders aangeplant. Waarbij sommige soorten zelfs in de tijd zijn ingeburgerd.

De ZILVERSPAR Silver Fir(eng)         sapin(fr)

Geslacht  Abies  Familie  Pinaceae

Groenblijvende coniferen met enkelvoudige naalden en bloemen van beide geslachten aan dezelfde boom. De bovenste takken dragen de stevige cilindervormige kegels, die uiteenvallen als ze rijp zijn. Ook worden ze wel opengebroken door eekhoorns, die op zoek zijn naar de zaden. Hierbij blijft de centrale spil van de vrucht op de bomen.

De ZILVERSPAR (Abies Alba) is een boom, die pas laat over de noordelijke landen van Europa verspreid is. Maar groeit van nature wel in de rest van Europa. De naaldboom bereikt een hoogte van 45 meter en heeft dan een omtrek van rond de 5 meter. Manlijke bloemen gegroepeerd onder de scheuten van vorig jaar. Geeft veel stuifmeel in april. De vrouwelijke bloemen, eerst groen, ontwikkelen zich tot kegels van 12 x 3 cm Als ze rijp zijn worden ze roodbruin, met naar beneden gebogen bracteeën. Naalden hebben een witte streek op de rugzijde. De schors is donker grijsachtig en bij oude bomen in kleine vierkantjes gebarsten. De kegels worden regelmatig opengebroken door eekhoorns op zoek naar zaad. De opengebroken en leeg gegeten resten vindt men vaak aan de voet van de bomen.

De zilverspar levert vurenhout en wordt net als de blauwspar ( uit Noord Amerika) en de Nordmann-spar als kerstboom geteeld.

Medisch

De knoppen en naalden van de zilverspar worden gebruikt om de slijmoplossende en ontsmettende zilversparolie te maken. Deze olie wordt gebruikt in astma-inhalers en in diverse hoestdranken. Net zoals de olie van de grove den wordt het gebruikt in vele toiletartikelen en voor de geur.

DOUGLAS-SPAR

Douglasspar – Pseudotsuga menziesii is rond 1826 door de Schotse Botanicus David Douglas in Schotland voor het eerst in Europa geintroduceerd. Hij heeft de boom uit zaad laten opkweken. De boom is massaal in Europa vooral als mijnhout aangeplant en komt thans in het wild gewoon voor. Ingeburgerd in het Oostelijk deel van Nederland rond 1975 – 1999.

Meer weten over de Douslas-spar , kijk dan op wilde-planten.nl

NORDMANN-SPAR

De Kaukasische ZILVERSPAR (Abies Nordmanniana), Nordmannspar of Krimspar is in 1838 door de Finse bioloog Alexander von Nordmann (1803-1866) in West-Europa geïntroduceerd.

SPORKEHOUT

Sporkehout (FRANGULA ALNUS) is een verbastering van Sprokkelhout. Om de reinigende eigenschappen van de boom ook vaak Vuilboom genoemd. De plant hoort bij de Wegedoornfamilie, waarvan Wegedoorn hier ook in de Lage Landen voorkomt. Sprokehout komt vaker als de Wegedoorn hier alleen als struik voor. Beide horen bij de inheemse houtige gewassen, die eigenlijk vaker aangeplant zouden moeten worden.

Sporkeboom heeft veel namen, die vaak samen hangen aan vroeger gebruik ervan: spork, gewone vuilboom, bloedboom, pijlhout, hondskers, honzehout, sprokkel, peggehout, duvelskeersj, houtjeshout, buskruithout, en stinkboom.

BOTANISCH

De bladverliezende struiken ( soms bomen) groeien vaak veelstammig uit. Vrij breed tot wel 4 meter, tot 7 meter hoog.

In Nederland is sporkehout een algemeen voorkomende heester in laagveengebieden, aangeplant bos in de IJsselmeerpolders en de duinen, hoewel ze zeldzaam is op de Waddeneilanden. Op kleigrond groeit de boom van nature nooit.  In België is de struik of boom zeer algemeen in de Kempen en de Ardennen. De plant groeit vaak in natte en zure bosranden samen met wilde kamperfoelie.

NUTTIG

Sporkehout is een waardplant voor de citroenvlinder en het boomblauwtje.De Ook een aantal motten leeft van het blad van deze heester, net als meerdere wantsen en motten. Het is een belangrijke voedingsplant voor honingbijen. De zaden worden gegeten door vogels als lijster en fazanten, die zo voor de verspreiding ervan zorgen.

GEBRUIK

Het hout werd vroeger veel gebruikt, zoals voor het maken van houtskool waarmee goed getekend kan woden, maar waarmee ook buskruit gemaakt kon worden. De twijgen werden gebruikt in bijenkorven. En de bessen als verfstof om sapgroen en schijtgeel te krijgen.

MEDISCH

Sporkehout is voor mensen onsmakelijk en licht giftig, maar zowel de bessen als de bast kunnen als laxeermiddel gebruikt worden. De bast bevat 3-7% antronincine, dat de wand van de endeldarm aanzet tot beweging. Vandaar de naam vuilboom, omdat men zo de darmen goed kan ledigen.

STEEL-IEP

Steel-iep is een andere naam voor de FLADDER-IEP

Fladder-iep( Ulmus Laevis) hoort bij de Autochtone Hotachtige populatie in de lage landen.

Kijk verder bij FLADDER-IEP

STEKELBREM

Er zijn meerdere soorten planten uit de Familie van de vlinderbloemigen, die regelmatig door elkaar worden gehaald. De planten dragen allemaal gele op elkaar lijkende bloemen en groeien ook op gelijkwaardige plekken.

Een van die planten is de STEKELBREM (Genista Angica) . Vaak op hogere zandgronden, de Waddeneilanden, kalkarme duinen. Maar ook veel in Zuid Limburg en kalkrijke duinen. Door vermesting en begroeiing door grassen is de plant hier sinds de Tweede wereldoorlog sterk afgenomen.

bloem stekelbrem

Het is een stekelige struik die vaak vlak over de grond groeit (15 tot 40 cm), maar ook soms hoog uitgroeit tot meer dan 1 mter vijftig. De stekelbrem bloeit met uiteraard gele bloemen in trossen eind van de lente tot midden zomer. Vrucht is een kleine gekromde peul. Stekelbrem is zwak giftig.Het is een waardplant voor het groentje en het heideblauwtje. Bijen bezoeken de plant voor nectar en stuifmeelpollen.

Stekelbrem oude prent

Dan heb je ook nog de DUITSE BREM (Genista Germanica) dat net als de Stekelbrem tot de oorspronkelijke houtige gewassen van hier hoort.

bloem Duitse Brem

Deze struik komt op meer plekken in Europa voor, en wordt gemiddeld 60 cm. hoog. De bloeiende bloemtoppen bevatten net als de Verfbrem (Genista Tinctoria) een gele verfstof. De Duitse brem bloeit vooral in mei en juni. Deze struik groeit in bosranden en langs heidevelden en houdt van iets droge, voedselarme grond. Vooral aan de Duitse grens en rond Nijmegen komt de plant veel voor.

Voor meer informatie , kijkt men op wilde-planten.nl

Deze hele struik is giftig, want het bevat alkaloide chinolizidine. De zaden en bloemen zijn giftig omdat ze 0,25% alkaloiden zoals cystine bevatten. De takken bevatten sparteine.

Maar Stekende brem of te wel Gaspeldoorn ( Ulex Europaeus) treft men ook vaak in ons land bij heidevelden aan. Dit is een plant met vele namen: in Friesland heeft men het over Bremerheide, op de Zeeuwse eilanden vaak over Duindoorn, in Zuid Limburg over Genst , maar elders in Limburg over Ginster, langs de Veluwezoom heeft men het over Kattendoorn en op meerdere andere plekken over Stekende Brem.

Dus lang leve de verwarring.

Meer informatie over de Stekende Brem bij GASPELDOORN

TAMME KASTANJE

De Tamme Kastanje (CASTANEA SATIVA) is een boom die vooral door de Romeinen overal in Europa is aangeplant. Waarschijnlijk is de boom al eerder door de Kelten vanuit het zuiden naar Duitsland en Frankrijk meegenomen. Kastanje’s kunnen tot heel grote bomen uitgroeien.

Zie verder bij: KASTANJE, TAMME