VOGELKERS, EUROPESE & andere soorten

Vogelkers

Algemene Soorten

Inheemse soorten/algemeen voorkomend

Vogelkers      Prunus Padus

De vogelkers is een bladverliezende boom, inheems in Centraal en Noord Europa. Hoogte tot 15 m. Bloemen geurig, ongeveer 1,2 cm. doorsnede, eind mei, in trossen tot 15 cm.

bloem gewone vogelkers

Vruchten ongeveer 0,6 cm, zwart met een bittere smaak, bruikbaar om smaak te geven aan brandewijn en wijn, rijp in juli/augustus. Vogels zijn dol op de vruchten van de vogelkers. Bladeren getand, vaak met bosjes dons in de oksels. De schors is glad, donker grijsachtig bruin en heeft een onplezierige sterke geur.  

Verdere informatie over de vogelkers op wilde-planten.nl 

 

amerik. vogelkers plant

AMERIKAANSE VOGELKERS wordt gezien als een invasieve plantensoort in het Europese eco-systeem. En om die reden wordt deze boom tegenwoordig soms bestreden (vogelpest is daarom de bijnaam van de Amerikaanse variant).

In wat nattere bosgebieden heeft deze van elders ingevoerde en hier aangeplante soort zijn Europese tegenhanger de Europese Vogelkers vaak verdrongen. Van beide planten wordt gezegd dat ze giftig zijn en inderdaad bevatten de bladeren en pitten  blauwzuur-glykosiden. Alleen de pitten van gewone kersen zijn net zo giftig, evenals bittere amandelen uit dezelfde familie. Het vruchtvlees is net als bij gewone kersen zeer goed te verwerken tot gelei, siroop en wijn. Trouwens ook de bloemen zijn licht giftig, maar smaken best lekker. Alleen moet men er niet te veel van gebruiken , want ze bevatten ook hetzelfde blauwzuur-glykosiden. Wat wel logisch is want ze ruiken ernaar, namelijk naar bittere amandelen.

Bes Amer. vogelkers
Amerikaanse vogelkers met veel bessen

De Amerikaanse Vogelkers ( Prunus Serotina) kan uitgroeien tot redelijk hoge bomen tot wel 20 meter. Toch blijft de plant meestal meer struikachtig. Het bloeit wit in mei – begin juni.

Bloemen Amer. vogelkers
Bloemen Amer. vogelkers

De kleine vruchten van de Amerikaanse vogelkers zijn in augustus- begin september rijp en hangen in trossen. Alleen rijp smaken ze lekker, zelfs rauw, maar wel wat bitter. Als dorstlesser  functioneren ze prima. Vogels zijn dol op de kersen en dat is mede een reden waarom de plant zich zo snel kan uitbreiden. Dat komt ook omdat ze zo goed kiemen. Dit in tegenstelling tot de Europese vogelkers.

Op het terrein van de HORTUS in NIJMEGEN kan men beide soorten aantreffen.

bloemen van nog een andere Amerikaanse vogelkers, (Prunus Viginiania)

VOOR BESSEN VAN DE AMERIKAANSE VOGELKERS – PLUK ALLES WAAR MEN BIJ KAN! Voor vogels en andere dieren hoeft men geen bessen van deze vogelkers-soort achter te laten, want dan verspreid deze plant zich nog sneller. En er zijn wel genoeg andere eetbare zaken in het bos voor deze dieren.


Pas op: weet wel dat je een boom van een van de vogelkerssoorten hebt, want de vruchten zijn verwisselbaar met andere onaangename soorten, die in dezelfde tijd afrijpen. Vooral door de bloemen kan men vogelkers in het voorjaar snel herkennen. Dus pluk de vruchten van een boom, die je al vroeger in het jaar hebt herkent.
Soms is hier en daar ( duingebieden) een andere Amerikaanse vogelkers-soort aangeplant. Deze lijkt erg op de Amerikaanse vogelkers, alleen zijn de vruchten rood. ( VIRGINISCHE VOGELKERS = Prunus Viginiania)


AANPLANT
Zowel in een grote eetbare tuin als in voedselbossen zou je hier Europese vogelkers (Prunus Radus) moeten aanplanten. Ze passen hier in bosachtige gebieden en leveren best redelijk wat bessen. Niet alleen voor ons, maar ook voor vele vogels zijn deze belangrijk gezond voedsel.  Naast de noodzakelijke bestrijding van de Amerikaanse vogelkers in bosgebieden, zou de aanplant van Europese vogelkers het natuurlijk evenwicht in de natuur kunnen bevorderen. En de plant blijft een goede waardplant voor insecten en vlinders. Van nature groeit Europese vogelkers op op vochthoudende zand- en leemgrond op open terrein en langs bosranden. Als “bosplantsoen” zijn de boompjes al voor 1,36 per stuk te koop. Daarmee krijg je toch in verhouding tot andere inlandse bomen snelgroeiende struiken of heesters ,die weinig of geen onderhoud vragen en gelijk je terrein goed afbakenen.

INHOUDSSTOFFEN
Bast van Europese vogelkers:  Amaygdaline, Looistoffen, hars en pruno-laurasine.
Pas op: de bladeren, de pitten en in veel mindere mate de bloemen bevatten blauwzuur, een best giftige stof. De erg bittere smaak ervan verhindert normaliter gewone, overmatige consumptie ervan.
MEDISCH
Thee van bast werd gemengd met andere plantaardige stoffen gebruikt als tonikum en  onvermengd bij hoofdpijn en hartproblemen. Ook gebruikt als verdovend middel. Zeer beperkt gebruiken en zeker niet zonder medisch voorschrift.

VOGELKERSGELEI of JAM

Voor deze gelei ook de vruchten met weinig kokend water overgieten. 10 minuten laten staan en daarna met een houten lepel door een zeef wrijven.

De massa in een pan doen en per ½ kilo vruchten moes er 300 tot 500 gram suiker en kook de massa ongeveer 10 minuten. Controleer dan of het voldoende geleert.

vogelkersjam
  • Sommigen voegen wat pectine toe aan de vogelkersjam, andere gebruiken er geleersuiker voor.
  • Luxe vogelkers jam maakt men door na het koken er 50 gram fijngehakte amandelen en een paar druppels bittere amandelessence toe te voegen en dan de jam te verpakken.

VEEL MEER RECEPTEN MET VOGELKERS op NATUUR-KEUKEN.NL

DE RIJKE NATUUR

gewone vogelkers oude prent

                    

VUILBOOM

Vanwege de reinigende eigenschappen van de bessen en de bast wordt deze boom zo genoemd. Vaak wordt de boom ook Sporkehout RHAMNUS FRANGULA genoemd. Dit omdat de takken gemakkelijk afbreken. Het is naaste familie van de Wegedoorn.

Zie verder bij SPORKEHOUT

WALNOOT, OKKERNOOT

Bomen van elders

Walnoot                  Juglans regia

Walnut(eng)     Noix(fr)

jonge-walnootboom
walnoten

DE WALNOOT- OF OKKERBOOM is een oorspronkelijke soort, die al eeuwenlang in onze streken groeit. Ook andere soorten van dezelfde geslacht (JUGLANS) leveren eetbare vruchten op. Botanisch wordt de walnoot als een steenvrucht en niet als een noot beschouwd, terwijl iedereen bij de walnoten het over noten zal hebben. De vrucht wordt omgeven door een harde, tweedelige schaal, de dop. Die vrucht zit in een groene bolster, die tijdens het rijpen zal openbarsten. Soms gebeurt dit aan de boom maar vaker op de grond.De Latijnse naam betekent letterlijk “vreemde noot” of noot van Jupiter! De soort is afkomstig uit Zuidoost-Europa. Juglans-soorten zijn vrijwel overal op de wereld te vinden. De okkernoten hier zijn vooral door de Romeinen over Europa verspreid.

tekening: paul hoftijzer

BOTANISCH

De Walnoot kan uitgroeien tot een prachtige boom van wel 30 meter hoog. Groeit goed in boomgaarden en andere beschermde plaatsen. De mannelijke katjes en de groene vrouwelijke bloemetjes bloeien aan dezelfde boom. Draagt in april en mei bloesem, voor of net nadat de bladknoppen uitkomen. De vruchten zijn glad en ongeveer tot 5 cm. doorsnede. De vruchten (walnoten) worden geoogst.

In de HEEMTUIN West Betuwe in Geldermalsen staan meerdere mooie oude walnoten.

De walnoot is een waardplant voor het VLIEGEND HERT.

De opbrengst aan noten is elk jaar anders. (Te) vroeg uitlopen in het voorjaar en ook erg natte periodes in het voorjaar hebben grote invloed op de oogst. Walnotenbomen leveren pas na 10 tot 15 jaar noten op. Uit de verse, groene noten wordt walnoten-olie geperst. De groene omhulsels van de noten bevat donker sap, dat voor houtverf gebruikt wordt. Het hout is mooi geaderd en gewild voor onder andere meubels.

AANPLANT: Door het planten van jonge bomen op ruime plekken, waar ook over 20 – 30 jaar nog voldoende zonlicht kan komen. Houdt van een rijke, diepe, kalkrijke bodem. Bijvoorbeeld een wat open plek in bosgebied. Geschikt voor zeer ruime tuinen en eetbossen met voldoende oppervlakte. Het blijft wel een investering voor lange termijn. Een goede, goed gewortelde boom van rond de 2.50 meter hoog zal rond de 25 euro gaan kosten. De boom heeft wel een jaar of drie nodig om na de aanplant goed te wortelen. Er zijn ook goed geënte variëteiten te koop.

NOTEN

walnoot

Als de noten van de bomen vallen zijn ze rijp. Het is zaak de geoogste noten vervolgens snel te drogen. Als ze nog in de groene bolster zitten zet men er vaak een verfbrander op om die te drogen. Dan moet je dan om de vier tot vijf dagen herhalen. Heb je meer geduld, kan men ze ook in een net of jutezak in de buurt van een warmtebron hangen of een warme plek in de zon. De bolster wordt dan vanzelf zwart en is er dan gemakkelijk af te halen. De dop van de walnoten kan met een notenkraker of een houten hamer kapot worden geslagen. Ook door twee noten tegen elkaar aan te drukken barsten ze open.

De vliesjes moeten dan alleen nog verwijderd worden. De walnoot lijkt een beetje op de twee hersenhelften van een mens.

INHOUDSSTOFFEN

Vruchten bevatten Vitamine C en licht giftige glykoside ( maar vooral in de bolser van de vrucht). Door inwerking van drogen en lucht wordt dit gif chemisch omgezet en daarom zijn de noten eigenlijk niet giftig. Noten: 40 tot 60 % vette olie, lipide. Uit de noten geperste olie: Tricglyceride van Linol-, Linileen-,Myristine- en Laurine-zuur

EETBAAR

De groene bolster worden gebruikt om likeur te maken. Uit walnoten kan door koude persing mooie notenolie worden gewonnen, die alleen geschikt is voor koud gebruik (in de salade).

Walnoten kunnen in salades, brood, gebak, gerechten met vlees en wild gebruikt worden. Om zo te knabbelen zijn ze ook erg lekker.

RECEPTEN voor walnoot: kijk op www.nederlands-dis.nl

BIJZONDERHEID

Men zegt dat er niets onder een walnootboom groeit , maar dat blijkt niet waar te zijn. Maar door de glykoside die walnoot bevat zijn ze minder gevoelig voor insecten en bacteriën.

WEGEDOORN

WEGEDOORN (RHAMNUS CATHARTICUS) is naaste familie van Sporkehout (Rhamnus Frangula / Vuilboom).

Wegedoorn is vaak een struik tot maar 3 meter hoog, zelden uitgroeiend tot boom. Inlandse soort die al vroeg in onze geschiedenis gebruikt werd om darm- en maagproblemen aan te pakken. De latijnse naam Rhamnus Catharticus wijst ook op de doorns aan de plant en de reinigende eigenschap van de plant.

Meer informatie over de Wegedoorn op wilde-planten.nl

Wegedoorn kan men in het landschapsdeel van de Hortus in Nijmegen met de naaste familie ervan Sporkehout of Vuilboom aantreffen. Ook in de Heemtuin West-Betuwe in Geldermalsen staan er een aantal exemplaren.

WEGEDOORN, blad, tak en vruchtaanzet wilde-planten.nl

In ons land op bepaalde plekken te vinden zoals in beekoever-walbossen, bosranden, bosjes en tussen struiken ( meestal met meidoorn en in het oosten van ons land met kardinaalsmuts), soms op kalkhellingen, zeeduinen, rivierduinen en pionierbeplanting op slikken, waar geen zout of brak water (meer) komt.planten.nl

Wegedoorn is waardplant voor de dag-citroenvlinder en boomblauwtje. Ook sommige motten leven van het blad. En voor de wants Apolygus rhamnicola, en de bladvlo Trichochermes walkeri is het een waardplant. De bladeren van wegedoorn en sporkehout hebben vaak oranje zwellingen die worden veroorzaakt door kroontjesroest Puccinia coronata.

Medisch is Wegedoorn al lang gebruikt. Bij maag en darm problemen met krampen en om bloed te reinigen. Verslaving en misbruik met hoge doseringen kwam vroeger vaker voor. Dus zeker geen plant om zo (zonder Medisch voorschrift) te gaan gebruiken.

De besssen bevatten Antranoide stoffen (2 tot 5 %) waaronder Franguline, Glucfranguline als Emodine, Emodine-anthron in de vorm van Aglyka. Verder Flavonol-glykosides als Kampferolie- en Quercetine-glykoside. En ook looistoffen.

In oud volksgeloof beschermde wegedoorn tegen heksen en demonen.

WILG SAILLE

●          Hoort volgens de Brehon wet tot de landmansbomen.

●          Geschikt voor het planten van een boomcirkel, vooral in een vochtrijke omgeving.

            De Gaelic naam van wilg is saille, de bijbehorende kleur is ‘sorcha’, licht

BOMENORAKEL

Vermogen in het donkerte zien, maanritmen, vrouwelijhke aspecten. Vierde maand februari.

SAILLE Legt de vrouwelijke kanten bloot. Of omgekeerd: waarschijnlijk is je spiritueel evenwicht verstoord. Schenk aandacht aan je vrouwelijke kanten, aan haar dromen en haar ritmes.

Keltisch Bomen Orakel

VERDER

Mantra:      saille  uitspraak:  SEEL

 De waterminnende treurwilg is de boom van het runenteken Lagu.

Lagu of Laguz      staat voor water, stromen, het onderbewustzijn, de drijvende kracht. De Rune van intuïtie en emoties, ongeziene krachten, zuivering, reorganisatie en herstructurering met een goede afloop. 

Astrologische binding met de Maan / numerologie 2, element Water, Bekers, het Vierde Huis (ik voel), het teken Kreeft, daarnaast beperkt met de planeet Saturnus. 

Colin Murray: vierde Maand – Februari,  4- Bardische waarde: kosmische kubus, massief 3dim. vierkant. 

Paterson/Keltische Astrologie: 15 april – 12 mei De Maan & Llun – de zeeslang – goden: Grieks – Artemis, Selene, Hecate en Keltisch- Ceridwen, Morrigan, Morgan le Fay

De Wilg bij de Kelten

De wilg stond voor de vrouwelijke en lunaire ritmen van het leven. De wilg was symbool voor de maan, die met haar maandelijkse ritmen en de getijden van de zee, vrouwelijk is, in tegenstelling tot de dagelijkse en jaarlijkse omwentelingen van de mannelijke zon. In vele opzichten stonden vrouwen veelal hoger in aanzien bij de Kelten dan nu. De vrouwen waren eigenaren van materiële zaken. Zij, die het bezit beheerde, beheerde ook het huwelijk. Keltische godinnen deden zeker niet onder voor hun mannelijke collegae. Er waren vele vrouwelijke druïden, vaak vereerd om hun gaven als zieneres. De godin Brigit, die ook een zieneres was, heeft haar vuurfeest tijdens de periode van de wilg. Dit feest, Imbolc of Brigantia is één van de twee jaarlijkse vuurfeesten.

De wilg is daarnaast heilig voor de maangodin, die over deze maand heerst. De wilg biedt bescherming tegen aandoeningen door vocht (reumatische pijnen en artritis). Dit door de werking van het salicocide, dat vooral uit de bast te onttrekken is ( nu synthetische vervaardigd als acetylsalicylzuur = aspirine).

De wilg werd, net als de es, zowel in Noord-Europa als in Griekenland beschouwd als de boom der betovering. Voor de druïden was de wilg een belangrijke boom, omdat in hun scheppingsmythe de twee scharlaken eieren van de zeeslang, die de zon en de aarde bevatten, in de takken ervan verborgen lagen. De eerste boom van de schepping was dus de wilg en het heelal werd in haar takken uitgebroed. Dit symboliseerde de geboorte van de kosmos en het begin van leven op deze aarde. Ceridwen was de oorspronkelijke maangodin van de Kelten. Zij was de gemalin van Celi, de goddelijke schepper. Maar voor de druïden was de maan ( en dus Ceridwen) de schepster in het centrum van hun evolutiebeeld. Vandaar ook dat zij uitgingen van dertien maan-maanden (van heilige bomen) in een jaar.

Mannen werden bij de Kelten in principe beschouwd als zoons en minnaars van de moedergodin. In de Griekse mythologie werd de macht van de moedergodin Artemis pas uitgedaagd met de komst van de mannelijk god ‘Bel’ of ‘Beli’. Hij stond bekend als de voorspellende ‘wilgen-God’. 

De Wilg

De boswilg staat

een schitterende bundel nevelzilver,

waar de lente-godin ontwaakte.

The woodland willow stands,

a lovely bush of nebulous silver,

there the spring goddess revealed.

tekening, paul hoftijzer

De Wilg

Langs de oever van het meer stond een zeer oude wilg.

Het was de enige echt oude wilg in een wijde omgeving.

Zij had zich door de tijd heen stevig geworteld in de aarde.

Deze boom nodigde mij uit om zachtjes met haar mee te deinen.

Niet dat ik een keuze had om dat niet te gaan doen.

De bladeren zongen, heelrustig met de golven op het water. Heen en weer.

Doorleef alle seizoenen, voel ze allemaal.

Haar verhaal was als haar boodschap: laat je meedeinen met de (levens-)stroom en de wind. Maar zorg ervoor, geworteld op deze aarde te blijven.

WILG, boom met geneeskracht

DE WILG   BOTANISCH

De schietwilg is een inheemse soort, die veel voorkomt.

Schiet-(knot-)wilg      (Salix alba), lijkt op de katwilg   (Salix Viminalis).                       

Zowel de schietwilg als de kat-wilg is een kleine boom (tot 10 meter). Groeit vooral op vochtige en lage gronden. De buigzame takken worden door mandenmakers gebruikt. In de winter worden de twijgen oranjegeel. De manlijke en vrouwelijke katjes groeien aan verschillende bomen en komen in april/mei uit. Wordt geknot.

tekening, paul hoftijzer 1998

In de HORTUS in Nijmegen staat Schietwilg langs de waterpartij, ook groeit daar boswilg en Duitse wilg. Ook in de Heemtuin van Geldermalsen staan Schietwilgen langsde over van de vertaking van de Linge in overvloed. Ze zouden daar alleen minder vaker geknot moeten worden. Een vast onderdeel van de natuurlijke folklore van ons land en vroeger noodzakelijk voor dijkbescherming en het vlechten van vele manden.

Schietwilg, tekening paul hoftijzer

Naast voor het eerder genoemde mand- en mattenvlechtwerk met wilg kan er van schierwilg een goede kwaliteit houtskool worden gemaakt. Van een variëteit van de Salix Alba, genaamd Caerula worden cricketbats gemaakt. Dus in de Engelse traditie is deze boom onmisbaar.

Medisch gebruik van de (schiet-)wilg

Uit de bast van de wilg werd salicylzuur gewonnen. De oorspronkelijke bron voor aspirine. Het werkt als pijnstiller en verlaagt koorts. Diverse bast-extracten worden toegepast als gorgeldrank bij keelpijn, zuurbranden en maagproblemen, voedselvergiftiging, maar ook om pijn bij jicht te verlichten en zelfs likdoorns te verwijderen. Een thee getrokken van het blad helpt tegen nerveuze slapenloosheid, maar wordt ook aan badwater toegevoegd om pijn bij reuma en artritis te verzachten. De waterwilg (salix caprea) wordt op dezelfde manier gebruikt.

Meer informatie over de schietwilg is op de site van wilde-planten.nl te vinden.

De grauwe wilg SALIX CINERA, is net zoals de schietwilg inheems en komt algemeen voor in België en Nederland.                                                                               

De grauwe wilg is een kleine boom of struik, inheems in Europa. Komt voor op vochtige grond. Tot 10 meter hoog.

De laurier-wilg SALIX PENTANDRA is zeer zeldzaam nog in de Benelux te vinden, alhoewel het wel een oorspronkelijk inheemse soort in Noord-Europa is.

De Laurier-wilg is inheems in Centraal en Noord Europa. Ook in ons land langs waterkanten te vinden. Hoogte tot 20 meter. Katjes ontluikend eind april/begin mei: manlijke geel, tot 6 cm lang; de vrouwelijke groen, slanker en korter. Vruchtkatjes kunnen 10 cm lang worden, de katoenachtige zaden komen in juni vrij. Bladeren donker groen en glimmend.

Ook de kraakwilg SALIX FRAGILIS vindt men bijna niet meer; ook deze wilgensoort is inheems in ons land. Deze soort is ook goed te knotten.              

De kraakwilg is inheems in Europa en West Siberië. Langs waterkanten. De twijgen knappen gemakkelijk af, vandaar de naam. Zo verspreidt de boom zich ook gemakkelijk. Tot 25 m. hoog. Katjes ontluikend in april: de manlijke geel tot 5cm. lang; de vrouwelijke groen, uitgroeiend tot de vruchtkatjes tot 10 cm., die het pluizige zaad in mei vrijlaten. Bladeren smal en ruw getand, eerst licht behaard later onbehaard en glanzend groen.

Verdere informatie op wilde-planten.nl

wilde-planten.nl

WINGERD, WILDE

De Wilde Wingerd (Parthenocissus) is een plant die vaak wordt aangeplant om gevels te bedekken. Het kan de gevel prachtig bedekken, tot wel tien meter hoogte toe. En het beschermt daarbij echt het huis. Het metselwerk blijft droog en houdt door de begroeiing het huis op hete zomerdagen veel koeler. Het biedt gelijk een mooie schuilplek voor vogels, die erin ook vaak hun nest bouwen. De bloemen geven royaal nectar aan bijvoorbeeld bijen. En voor de nachtvlinder de Wingerdpijlstaart is het een waardplant. Deze nachtvlinder komt hier jammer genoeg alleen als trekvlinder vooral in de zomer voor. De blauwe rijpe bessen die voor ons giftig zijn, worden door vogels wel graag gegeten. Die zijn eind van de zomer rijp en diep blauw. De groene nectar en pollen rijke bloemen staan begin van de zomer in trosjes in bloei. De plant hoort onder de familie van de Wijnstokken.

AANPLANTEN

Van oktober tot maart in een goed diep plantgat met redelijk wat mest. Afstand tussen de planten zeker 10 meter, want de Wilde Wingerd groeit vrij snel ver uit. De plant heeft zuignapjes waarmee het zich aan de gevel hecht. Niet alle wingerd-varieteiten hebben vee zuignapjes voor de hechting aan de muur. Tegenwoordig worden vaak niet hechtende soorten aangeboden. Dan is het zinvol de muur van latten en hechtdraden te voorzien, waar men de wingerd stevig aan kan bevestigen.

Soorten met veel hechtwortels alleen aanplanten bij een gave gevel. Anders eerst voor het aanplanten de voegen van het metselwerk (laten) bijwerken. Vroeger was het probleem met metselwerk met kalkmortel veel ernstiger. Na de herfst deze planten zonodig terugsnoeien, waarbij men oude scheuten kan verwijderen en jonge scheuten kan inkorten. Zorg er altijd voor dat er voldoende afstand blijft tot de goten en de takken niet onder een pannendak gaan groeien.

De bijzondere herstbladeren kleuren op gevels die veel zon krijgen intenser en roder dan bij zonarme gevels. Zorg ervoor dat de planten in een droge zoemer niet uitdrogen. Zeker als uw huis grote bakgoten heeft, gebeurt dat sneller.

De uit Amerika afkomstige Parthenocissus Quinquefolia heeft grote vijfdelige diepgroene bladeren en geelgroene twijgen, maar heeft niet veel minder zugnapjes, dan de uit Azie afkomstige Parthenocissus Tricuspedata met grote glanzende driedelig blad met lichtrode uitlopers. Ook van de wingerd met driedelig blad zijn varieteiten sorten hechtvoetjes.

Wilde Wingerd aan je gevel, foto directplant