KLIMOP

De spiraal van het zelf, de zoektocht naar het zelf.

Klimop HEDERA HELIX Lierre(fr)

De klimop is een overblijvende, algemene klimplant met houtige stengels. In bossen met vochtige, vruchtbare bodem tot 12 meter hoog in de bomen; ook op de grond kruipend in bossen en houtwallen op wat armere grond. 

Bloeitijd september tot december, trekken veel insekten. Vruchten zwart in trossen, werden vroeger aanbevolen ter genezing van reuma. De vruchten ontwikkelen zich vanaf november en zijn rond het eind van het jaar rijp.

KORNOELJE – GELE

kornoelje-in-bloei

Het is een oorspronkelijke in het oosten en zuidoosten van Nederland inheemse plant.

In landen als Rusland , Oostenrijk en de Balkan-landen wordt gele kornoelje  = Cornus Mas voor eigen gebruik vaak aangeplant. In het wild groeit de gele Kornoelje langs bosranden, in rivierbossen, op stenige hellingen en in struwelen. De bomen kunnen wel 100 jaar oud worden en kunnen wel 6 meter hoog worden.

De bessen van Gele Kornoelje

Gele Kornoelje geeft voor ons eetbare bessen, ze rijpen onregelmatig af en zijn eigenlijk pas rijp als ze van de boom of struik vallen. Dan worden ze snel door vogels en kleine dieren opgegeten.

Voor aanplant, gebruik en recepten, klikt men naar natuur-keuken.nl

Wil je meer weten over Gele kornoelje in onze natuur, kan men naar wilde-planten.nl doorklikken.

RODE KORNOELJE

Hier groeit ook vaak de Rode Kornoelje, maar verwisselen met de gele kornoelje ligt niet voor de hand. De rode takken en de in de herfst rijpe bijna zwarte vruchten van de Rode Kornoelje verwissel je niet gauw.

De zwarte bessen moet je niet eten, want die zijn misschien wel giftig, maar zeker oneetbaar.

KRENTENBOOMPJE

Vruchten krentenboompje

Het Drentsch Krentenboompje = Amelachier Laevis

Vooral in het oosten van Nederland ziet men in Drenthe, Twente en de Achterhoek in het voorjaar de witte gloed langs bosranden en op landgoederen van de bloesem van het krentenboompje.

Vroeg in het voorjaar al in bloei

De plant wordt dan door bijen en andere insecten rijk bezocht. Het is een plant uit de familie van de Rozen, waarvan je eigenlijk nu wel kunt zeggen dat het een inheemse soort is.

Dit geslacht uit de rozenfamilie bestaat uit ongeveer 25 soorten struiken of kleine boompjes, waarvan de helft vruchten oplevert die men kan eten. De plant komt voor op het hele noordelijk halfrond waarvan de meeste afkomstig zijn uit Amerika (waar de wilde vorm in veel gevallen uitgestorven is) maar er zijn ook een aantal soorten die uit Europa en Azië stammen. In Canada loopt een programma om krentenboompjes daar weer aan te planten. Er bestaat best een verwarring over de oorsprong en naamgeving van de verschillende variëteiten van het inheemse krentenboompjes: Amelanchier Ovalis, Vulgaris en Laevis.

De meest geschikte om te eten is Amelanchier Alnifolia. Maar hier groeien vooral het Drents krentenboompje (A.laevis) en het Amerikaanse krentenboompje ( A. lamarckii). Beide leveren eetbare vruchten op, maar ook de bloemen zijn eetbaar. Het Drents Krentenboompje kan men in Drenthe zelf in het wild vinden. In Drenthe, Twente en Limburg kom je ook op meerdere plekken verwilderde krentenboompjes tegen (die in de 19e en 20e eeuw zijn ingevoerd), naast inheemse soorten. De soorten vermengen zich gemakkelijk. Tegenwoordig worden ze vaak geënt door telers aangeboden. In de Alpen groeit ook het Europese Krentenboompje (A.ovalis of A.Vulgaris).

Het krentenboompje bloeit vroeg in april – mei. De vruchten kan men het beste zo vroeg mogelijk in de zomer juni – juli verzamelen, want anders hebben vogels deze opgegeten. De vruchten zijn rijk aan Vitamine. Men kan er goede jam van maken. Door de vroege bloei is het een belangrijke voedselbron voor bijen en andere insecten. De herfstkleuren zijn vaak erg mooi.

Het boompje of struik groeit uit tot wel 10 meter is bladverliezend en houdt van licht vochtige zure of zandgrond. Het zaait zichzelf of door zangvogels gemakkelijk uit. De pitten in de vruchten zijn voor ons licht giftig, maar we lopen daarbij geen enkel risico omdat de pitten voor ons te hard zijn om open te breken.

AANPLANT

Men kan jonge bomen het beste in het winterseizoen planten. Als je eenmaal krentenboompjes op je terrein hebt staan zorgen vogels ervoor dat ze elders worden uitgezaaid. De zaden van een krentenboom kiemen erg gemakkelijk. De boom doet het goed op zandgrond en heeft wat zon nodig (halfschaduw).

MEDISCH

Thee gemaakt van de bast werd in Noord-Amerika gedronken om de menstruatie te verzachten en te regelen. Ook wordt het gegeven om na een bevalling te herstellen. Ook bij maagproblemen worden de bessen ingezet. 

INHOUDSSTOFFEN

Recent onderzoek toont aan dat bessen vers geoogst in juni een hoger niveau van antioxidanten hebben dan andere bessen zoals wilde bosbessen, aardbeien of frambozen. Bovendien bevatten de bessen veel meer eiwitten, calcium en vezels dan bosbessen. En zijn rijk aan vitamine A en C. Het bevat daarnaast veel vezels. 100 gram bessen bevat minimaal 6 gram vezels en dat is ruim ¼ van onze dagelijkse behoefte. Omdat het verder veel antioxidanten en mineralen (ijzer en koper) bevat is het een zeer gezond product.

GEBRUIK

Bloemen voor salades en om nagerechten smaak te geven of te decoreren. Blad en bast kan men het beste in september verzamelen om te drogen voor kruidenthee en medicinaal gebruik.

De vruchten kunnen goed gedroogd worden en als krenten gebruikt worden.

Men kan van de vruchten ook lekker jam maken en voor likeur en wijn zijn ze ook erg geschikt.

Voor meer informatie en recepten: www.natuur-keuken.nl

KWEE

Boom van elders

De kwee = Cydonia Oblonga is familie van de roos en verwant aan appel, lijsterbes en peer. De struik of kleine boom maar wel breed groeiend van 3 tot 6 meter hoog. Bloeit laat in mei en juni met mooie, grote, witte of roze bloemen.

Deze varieteit verkoopt Vreeken

Van oorsprong groeide kwee in Armenië of Perzië, dus houdt wel van warmte en zon. De plant groeit goed op lichte klei of zavelgrond, die best vochthoudend mag zijn.

Voor aanplant, gebruik en recepten, kan men hier naar natuur-keuken.nl klikken.

Ook op de Hortus van Nijmegen staan in de theetuin meerdere Kweebomen aan de rand het het pad.

Bij ons bezoek aan onze vriend Hans in de Betuwe in het najaar krijgen we meestal een tas met appels mee. Naast twee lekker ouderwetse soorten appel vonden we een keer ook kweeperen in deze tas. De kwee is een vrucht die vroeger bij heel veel boerderijen stond, trouwens ook bij vele landgoederen in het grensgebied als de Achterhoek.

De vruchten zijn rauw eigenlijk niet te eten maar worden verwerkt tot onder andere jam, compote, gelei, taart, vruchtenbrood, sap, wijn en likeur. De naam marmelade is afkomstig van de Portugese naam voor kwee-jam.

Tenhoven-bomen

De kwee geeft een harde groen-gele tot gele vrucht. De vruchten kunnen een appel of peer-vorm hebben. Er zijn wel 12 rassen geschikt voor ons klimaat, die allemaal vruchten dragen met andere eigenschappen. De vruchten hebben alle wel een sterke geur.  Bewaar er dus geen ander fruit dicht naast. Oogst- en bewaarbaar vanaf oktober tot januari.

JAPANE KWEE

Naast de gewone kwee bestaat er nog een Japanse kwee, die vroeg in het jaar met vele rode bloemen bloeit.Het is meer een lager groeiende struik, geschikt voor een tuinrand. Hiervan zijn de vruchten in augustus al tot jam en gelei te verwerken.

vruchten Japanse kwee

AANPLANT

Bloem in roze: kwee

Kwee wordt vaak geënt op lijsterbes, meidoorn en peer. Kwee-boom Portugal is een zeer productieve soort, die zelf-bestuivend is. Dus ook geschikt als soloboom voor een klein tuin.

kwekerij tenhoven

MEDISCH

Wordt ingezet bij long-, maag- en hals-problemen, darmproblemen met bloedverlies en om menstruatie op gang te krijgen. Er wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de medische kwaliteiten van kwee.

INHOUDSSTOFFEN

Het fruit bevat: koolhydraten waarvan vooral 10 % suikers met een complexe samenstelling: pektine, protopektine en Sorbitol, organische zuren, Vitamines als B1, B2, Niacine en C, etherische olie met terpenlactone, zoals (+)trans-Marmelolacton en afgeleide stoffen daarvan.

EETBAAR

Kwee is moeilijk te schillen. Ik doe dat eigenlijk nooit. Heeft de kwee een dunne vilt laag dan wrijf ik die met een doek af voordat ik de kweeperen of appels ga koken.

Voor meer informatie en recepten met kwee: www.natuur-keuken.nl

LARIKS of LORK

Lariks

Bomen van elders

Lariks           Larix Decidua. Larch(eng)     Mélèze(fr)

De lariks is een grote sierlijke boom, inheems in de bergen van centraal en zuid Europa. Een bladverliezende naaldboom, die boven de 900 meter wel 42 meter hoog kan worden. Hier blijven lariksen veel kleiner. Vaak te vinden aan de rand van heuvelachtig bosgebied. De mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien aan één boom, en zijn respectievelijk goudgeel en helderrood. De katjes komen uit aan het eind van maart tot begin mei. Kegels rijpend van groen naar bruin in de herfst, tot 3 cm. lang; elke schub enigszins gegolfd. Twijgen geelachtig, vaak hangend. Naalden heldergroen: het loof verkleurt tot goudgeel en valt in november af. Schors is grijs of rozeachtig grijs met verticale barsten en schubben.

De Japanse Lariks of Goudlork ( larix kaempferi ) onderscheidt zich o.a. door de kleur van de twijgen= roodbruin en de naalden. Bij de goudlork hebben de blauwgroene naalden twee duidelijke witte strepen aan de onderzijde. In ons land zijn vaak Lariksen aangeplant die een kruising zijn tussen de Japanse en Europese Lariks. Die groeien hier beter, dan de Europese Lariks. Deze boom voelt zich beter thuis in de bergen, zeker boven de 900 meter.

Uit het hout wordt Lariks-terpentijn gewonnen ( of Venetiaanse Terpetijn), dat als de beste grondstof voor klassieke olieverf wordt gebruikt. Het wordt ook medisch ingezet bij Reuma en verstoppingen van de ademwegen.

Lariks-terpetijn gewonnen uit Lariskhars bevat circa 15% aetherisch olie. Deze olie is opgebouwd uit 70% alpha-pinen en verder Car-3-en, Borneol, Bornylacetaat, Dipenten en Guajacol, Verder zit er 50-65 % Kars-zuren in als Laricinolzuur, Laricorosen (ongeveer 15% als onzeepbare hars) , maar ook Laerixylacetaat en Abietinzuur.

De vrouwelijke kegels worden gebruikt voor likeur en er wordt gelei van gemaakt.

tekening paul hoftijzer

LAURIERKERS

Horend bij de rozenfamilie is een afwijkende plant uit deze familie die licht giftig is en daarbij niets eetbaar geeft.

Groeit snel uit tot een stevige struik

LAURIERKERS

Prunus Laurocerasus = laurierkers is een sterk groeiende struik. Kan stevig uitgroeien tot wel 5 meter. Het is een sterke, altijd groene plant met glanzend donkergroene, leerachtige bladeren. Doet het goed in schaduw, vooral op vochthoudende plekken. Bloeit in voor en najaar met roomwitte pluimen.

Bloem laurierkers wildeplanten.nl

Komt van oorsprong uit Zuid Oost Europa en Klein-Azië. Het vormt paars-zwarte bessen van 2 cm lang. Sinds de 16e eeuw wordt de plant hier gekweekt en gecultiveerd. Er zijn vele cultivars ( met verschillend blad) gekweekt.

Zowel de bessen als het blad zijn voor ons (licht)giftig, vanwege de blauwzuurverbindingen die deze bevatten. Eet men slechts enkele bessen, is het spoelen door veel water te drinken voldoende. Bij (kleine) kinderen of na het eten van vele kersen is het slim gelijk een dokter te bezoeken.

Laurierkers groeit hier ook in het wild. Kijk voor verdere informatie op : https://wilde-planten.nl/laurierkers.htm

LAURIER

NIET INHEEMSE SOORTEN

Andere bomen

* Laurier     Laurus Nobilis             laurier(fr)

De Laurier is een groenblijvende struik of boom, inheems in het Middellandse zee gebied. Bladeren veel gebruikt in de keuken. De Romeinen maakten er lauwerkransen van. Hoogte tot 12 a 18 meter.

De Laurier = Laurus Nobilis is een altijdgroene struik of boom uit de familie van de laurieren, die hier wel in de volle grond op een warme plek tot 6 meter hoog kan uitgroeien. Het is een plant met een strakke bast, sterk vertakt met glanzende, donkergroene bladeren. De onopvallende gele bloemen bloeien in mei en juni.  Er worden vervolgens eerst groene, later zwart wordende bessen gevormd met de grootte van een kers (1,2 cm). Laurier kan in veel omstandigheden groeien, maar is niet echt winterhard. Alhoewel er wel voldoende  winterharde soorten zijn, die hier op een warme plek geplant goed aanslaan. Het groeit van nature in Zuid-Europa, Noord-West Afrika en Zuid-West Azië. De manlijke en vrouwelijke bloemen verschijnen begin van de zomer op afzonderlijke bomen.

In de Romeinse tijd was de laurier al een belangrijke plant. De bladeren werden gebruikt om lauwerkransen te make voor zegevierende strijdheren en leiders, maar ook om belangrijke schrijvers en dichters te eren. Ze noemden de plant niet voor niets LAURUS NOBILIS, waarbij “Laudare” in het Latijn prijzen betekent.

Voor aanplant hier, kijk op : http://www.natuur-keuken.nl/eten/laurier-is-van-oudsher-een-nobele-struik/

INHOUDSSTOFFEN

Het blad bevat zeker 3% etherische olie( Lauri Aetheroleum) met Cineol als bestanddeel. Verder Sesquiterpenlactone als Costunolide, Eremantine en Dehydrocostuslactone en verder Aporphinebasen als Boldine, Koffiezuurderivaen, Flavonoides, Catechine en Procyanidine.

bessen van de laurier

De vruchten bevatten vergelijkbare stoffen en verder 26% vette olie.

GEBRUIK: zowel medisch als in onze keuken.

In de keuken kan men zowel verse als gedroogde bladeren gebruiken.

Alleen het blad wordt in de keuken gebruikt en geeft bij kneuzen een zoete, balsemachtige geur. In gerechten geeft laurier een iets bittere, aromatische smaak af, met iets van nootmuskaat, foelie en vanille. Daarom zien velen het meer als een specerij, dan als kruid. Men kan zowel het blad vers of gedroogd gebruiken. Men kan in recepten als men niet beschikt over laurierblad het eventueel vervangen door gedroogde bloemetjes van boerenwormkruid, maar ook dat hebben de meeste mensen ook niet altijd voor handen.

Zie voor recepten ook op: http://www.natuur-keuken.nl/eten/laurier-is-van-oudsher-een-nobele-struik/

Net als bij velen staat er bij ons een klein laurierboompje. Ook in vele Hortussen en kruidentuinen kan men grotere laurierbomen hier vinden, zo ook in de Hortus in Nijmegen.

Verwar de laurier niet met de tuinstruik laurierkers, die bij velen is aangeplant. Van deze plant zijn alle delen giftig.

Voor het zelf kweken van laurier en vele recepten met laurier, klikt dan door naar natuur-keuken.nl

MARETAK

dat wat alles geneest

Maretak is een boompje dat op een boom groeit

MARETAK

Mistletoe(eng)       Gui(fr)                  Ogham:

Geslacht  Viscum Album   Familie  Viscaceae 

Maretak vindt men meestal als groene bos op appelbomen of populieren.

Het is een halfparasiet met gaffelvormige stugge takjes rond een bloemtrosje, waaruit in de winter de witte bessen komen.

MARETAK

dat wat alles geneest

MARETAK

Mistletoe(eng)       Gui(fr)                  Ogham:

Geslacht  Viscum Album   Familie  Viscaceae 

Maretak vindt men meestal als groene bos op appelbomen of populieren.

Het is een halfparasiet met gaffelvormige stugge takjes rond een bloemtrosje, waaruit in de winter de witte bessen komen.

MARETAK   Botanisch 

Op bomen groeiende plant

Viscum Album

Halfparasiet op bomen. De bladeren maken bepaalde voedingsstoffen. Plaatselijk ten zuiden van de lijn Brussel-Maastricht vrij algemeen, vooral op populieren en appelbomen. Tot 50 cm. hoog.

Bloeitijd van maart tot mei. De witte bessen zijn tamelijk giftig. Toch eten onder andere lijsters ze. Bessen rijp vanaf november.

In Italië worden de bessen gebruikt als lijm, om vogels te vangen (vandaar ook de naam Vogellijm). Volksnaam is Mistletoe.

In Zuid Limburg werd vroeger bij de geboorte van een kind op een appelboom een maretak geënt,

als wens voor een goed leven.

Medisch gebruik

De bebladerde takken worden als hartversterkend middel gebruikt alhoewel ze in grote hoeveelheden zeker giftig zijn). Het verlaagt de bloeddruk, vertraagt de hartslag, verstekt de

vaatwanden, versterkt het afweersysteem en remt tumoren e.d.

Als gemmo-preparaat Viscum Album 1C worden de jonge knoppen van de maretak voorgeschreven bij: overgangsklachten, oorsuizingen en/of een te hoge bloeddruk.

Bij overgangsklachten goed te combineren met het gemmo-preparaat Sorbus Domestica 1D (de Peerlijsterbes, een al vroeg gekweekte versie van de lijsterbes met grotere -zo groot als een meikers- vaak peervormige bessen, die van rood naar bruin verkleuren).

Homeopathisch: Viscum Album wordt voorgeschreven bij: te hoge bloeddruk, aderverkalking, duizeligheid, St.Vitusdans, vallende ziekte, bronchiale astma, abnormaal sterke en langdurige menstruatie, abnormale bloedingen tussen de menstruaties in en bij ouderdomsverschijnselen.

In meerdere homeopathische complex middelen wordt Viscum Album toegepast. Deze middelen zijn ontwikkeld voor te hoge bloeddruk, hartproblemen en problemen bij de menstruatie en de overgang. 

DE MEIDOORN

blijf op jezelf, spirituele groei en oogst komt

DE MEIDOORN / DE  HAAGDOORN

Whitethorn(eng)         Aubépine(fr)               Geslacht  Crataegus   Familie  Rosaceae

DE MEIDOORN   BOTANISCH

De meidoorn (zowel de één- als tweestijlige) is een algemeen voorkomende inheemse houtachtige soort.

Rijpe meidoorn bessen

 Crataegus Monogyna = De éénstijlige meidoorn of haagdoorn is een bladverliezende struik of boom, gewoonlijk met scherpe doorns. Bladeren getand, vijf tot zevenlobbig. Bloemen tweeslachtig, gewoonlijk in trossen. Vruchten vleesachtig, elke vrucht met één pit. Tot 10,5 meter hoog. Vruchten rijp in september. Schors donderbruin en gebarsten in dunne rechthoekige plaatjes.

 Crataegus Laevigata = De tweestijlige meidoorn is kleiner dan de éénstijlige. Hoogte tot 4,5 – 6 meter. Draagt ook minder doornen. Bloemen ontluikend in mei. Vruchten ovaal, met 2 of 3 pitten. Bladeren minder gelobd dan bij de éénstijlige meidoorn.

Meidoorn in bloei

 Nuttig gebruik

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd jong meidoornblad als vervanger van thee en tabak gebruikt. De zaden als grondstof voor surrogaatkoffie. Het jonge blad is als kruid of salade in het voorjaar erg lekker. De bessen kunnen ook voor inmaak en drankbereiding ingezet worden. Medisch wordt alles van de meidoorn zowel vroeger als nu nog benut. Er is onderzoek voor de inzet van meidoorn ter bevordering van de bloedsomloop.

Kijk verder voor recepten en meer achtergronden op natuur-keuken.nl

De meidoorn is overal in ons land te vinden, ook in de Heemtuin in Geldermalsen , maar ook in de Hortus van Nijmegen.

Voor meer informatie over meidoorn in onze natuur, kijkt men op wilde-planten.nl. Over de eenstijlige meidoorn, klikt men hier en voor de tweestijlige, uiteraard hier.

BACTERIEVUUR is een ziekte waarbij gevoelige planten door een bacterie kunnen worden aangetast.

Gebruik hierbij plantmateriaal van een plaatselijke kweker, die bacterievuur vrij plantgoed kan leveren. In de buurt van fruittelers met peren- of appelbomen en andere soorten die gevoelig voor bacterievuur zijn, moet je een meidoornheg zeker elke winter goed klein snoeien. Zo zal daarin geen bacterievuur kunnen komen. In bepaalde streken mag men soms zelfs in de buurt van appel- en perenbomen geen meidoorn en andere bacterievuur gevoelige soorten aanplanten. Al is het inzicht hierover in de loop van de tijd best aan het veranderen.