WILG, boom met geneeskracht

DE WILG   BOTANISCH

De schietwilg is een inheemse soort, die veel voorkomt.

Schiet-(knot-)wilg      (Salix alba), lijkt op de katwilg   (Salix Viminalis).                       

Zowel de schietwilg als de kat-wilg is een kleine boom (tot 10 meter). Groeit vooral op vochtige en lage gronden. De buigzame takken worden door mandenmakers gebruikt. In de winter worden de twijgen oranjegeel. De manlijke en vrouwelijke katjes groeien aan verschillende bomen en komen in april/mei uit. Wordt geknot.

tekening, paul hoftijzer 1998

In de HORTUS in Nijmegen staat Schietwilg langs de waterpartij, ook groeit daar boswilg en Duitse wilg. Ook in de Heemtuin van Geldermalsen staan Schietwilgen langsde over van de vertaking van de Linge in overvloed. Ze zouden daar alleen minder vaker geknot moeten worden. Een vast onderdeel van de natuurlijke folklore van ons land en vroeger noodzakelijk voor dijkbescherming en het vlechten van vele manden.

Schietwilg, tekening paul hoftijzer

Naast voor het eerder genoemde mand- en mattenvlechtwerk met wilg kan er van schierwilg een goede kwaliteit houtskool worden gemaakt. Van een variëteit van de Salix Alba, genaamd Caerula worden cricketbats gemaakt. Dus in de Engelse traditie is deze boom onmisbaar.

Medisch gebruik van de (schiet-)wilg

Uit de bast van de wilg werd salicylzuur gewonnen. De oorspronkelijke bron voor aspirine. Het werkt als pijnstiller en verlaagt koorts. Diverse bast-extracten worden toegepast als gorgeldrank bij keelpijn, zuurbranden en maagproblemen, voedselvergiftiging, maar ook om pijn bij jicht te verlichten en zelfs likdoorns te verwijderen. Een thee getrokken van het blad helpt tegen nerveuze slapenloosheid, maar wordt ook aan badwater toegevoegd om pijn bij reuma en artritis te verzachten. De waterwilg (salix caprea) wordt op dezelfde manier gebruikt.

Meer informatie over de schietwilg is op de site van wilde-planten.nl te vinden.

De grauwe wilg SALIX CINERA, is net zoals de schietwilg inheems en komt algemeen voor in België en Nederland.                                                                               

De grauwe wilg is een kleine boom of struik, inheems in Europa. Komt voor op vochtige grond. Tot 10 meter hoog.

De laurier-wilg SALIX PENTANDRA is zeer zeldzaam nog in de Benelux te vinden, alhoewel het wel een oorspronkelijk inheemse soort in Noord-Europa is.

De Laurier-wilg is inheems in Centraal en Noord Europa. Ook in ons land langs waterkanten te vinden. Hoogte tot 20 meter. Katjes ontluikend eind april/begin mei: manlijke geel, tot 6 cm lang; de vrouwelijke groen, slanker en korter. Vruchtkatjes kunnen 10 cm lang worden, de katoenachtige zaden komen in juni vrij. Bladeren donker groen en glimmend.

Ook de kraakwilg SALIX FRAGILIS vindt men bijna niet meer; ook deze wilgensoort is inheems in ons land. Deze soort is ook goed te knotten.              

De kraakwilg is inheems in Europa en West Siberië. Langs waterkanten. De twijgen knappen gemakkelijk af, vandaar de naam. Zo verspreidt de boom zich ook gemakkelijk. Tot 25 m. hoog. Katjes ontluikend in april: de manlijke geel tot 5cm. lang; de vrouwelijke groen, uitgroeiend tot de vruchtkatjes tot 10 cm., die het pluizige zaad in mei vrijlaten. Bladeren smal en ruw getand, eerst licht behaard later onbehaard en glanzend groen.

Verdere informatie op wilde-planten.nl

wilde-planten.nl

WINGERD, WILDE

De Wilde Wingerd (Parthenocissus) is een plant die vaak wordt aangeplant om gevels te bedekken. Het kan de gevel prachtig bedekken, tot wel tien meter hoogte toe. En het beschermt daarbij echt het huis. Het metselwerk blijft droog en houdt door de begroeiing het huis op hete zomerdagen veel koeler. Het biedt gelijk een mooie schuilplek voor vogels, die erin ook vaak hun nest bouwen. De bloemen geven royaal nectar aan bijvoorbeeld bijen. En voor de nachtvlinder de Wingerdpijlstaart is het een waardplant. Deze nachtvlinder komt hier jammer genoeg alleen als trekvlinder vooral in de zomer voor. De blauwe rijpe bessen die voor ons giftig zijn, worden door vogels wel graag gegeten. Die zijn eind van de zomer rijp en diep blauw. De groene nectar en pollen rijke bloemen staan begin van de zomer in trosjes in bloei. De plant hoort onder de familie van de Wijnstokken.

AANPLANTEN

Van oktober tot maart in een goed diep plantgat met redelijk wat mest. Afstand tussen de planten zeker 10 meter, want de Wilde Wingerd groeit vrij snel ver uit. De plant heeft zuignapjes waarmee het zich aan de gevel hecht. Niet alle wingerd-varieteiten hebben vee zuignapjes voor de hechting aan de muur. Tegenwoordig worden vaak niet hechtende soorten aangeboden. Dan is het zinvol de muur van latten en hechtdraden te voorzien, waar men de wingerd stevig aan kan bevestigen.

Soorten met veel hechtwortels alleen aanplanten bij een gave gevel. Anders eerst voor het aanplanten de voegen van het metselwerk (laten) bijwerken. Vroeger was het probleem met metselwerk met kalkmortel veel ernstiger. Na de herfst deze planten zonodig terugsnoeien, waarbij men oude scheuten kan verwijderen en jonge scheuten kan inkorten. Zorg er altijd voor dat er voldoende afstand blijft tot de goten en de takken niet onder een pannendak gaan groeien.

De bijzondere herstbladeren kleuren op gevels die veel zon krijgen intenser en roder dan bij zonarme gevels. Zorg ervoor dat de planten in een droge zoemer niet uitdrogen. Zeker als uw huis grote bakgoten heeft, gebeurt dat sneller.

De uit Amerika afkomstige Parthenocissus Quinquefolia heeft grote vijfdelige diepgroene bladeren en geelgroene twijgen, maar heeft niet veel minder zugnapjes, dan de uit Azie afkomstige Parthenocissus Tricuspedata met grote glanzende driedelig blad met lichtrode uitlopers. Ook van de wingerd met driedelig blad zijn varieteiten sorten hechtvoetjes.

Wilde Wingerd aan je gevel, foto directplant

ZUURBES of te wel Berberis

ZUURBES  heerlijke frisheid en stekende doorns

Zuurbes , tekening paul hoftijzer

Zuurbes = Berberis vulgaris is een vroeger zeer algemeen voorkomende hier groeiende plant uit de Berberisfamilie. Lange tijd was het in vele landen van Europa verboden om zuurbes aan te planten.

Omdat men pas laat wist dat zuurbes een tussenwaardplant is voor zwarte roest, een schimmel, die vooral gewone tarwe en rogge aantast, waren graan-verbouwende boeren erg tegen zuurbes, die volgens hen de oorzaak was van die schimmel. Dit in tegenstelling van velen die zuurbes gebruikten bij onder andere het maken van jam en marmelade. Pas in 1865 werd wetenschappelijk vastgesteld dat zuurbes slechts als doorgeef-plant een facet uit de cyclus van zwarte roest was en de graan zelf de belangrijkste schakel ervan. Heeft de berberis aan de onderzijde van het groene blad oranje-gele vlekken is het vaak door zwarte roest aangetast.

Zuurbes kan best hoog uitgroeien tot 4 meter toe. Het bloeit in mei en juni met gele bloemen. De bloemen reuken erg lekker. Van augustus tot oktober kan men de zure felrode bessen oogsten. De plant heeft blad-doorns en de onderzijde van de groene bladeren zijn grijsgroen. De herfstkleur van de plant vaak samen met de bessen is erg mooi. De plant groeit in grote delen van Europa en Azië. Het groeit vooral op wat schrale, vrij droge grond veelal op kalkhoudende grond langs bosranden en bij struikgewas aan de voet van heuvels en bergen.

Meer botanische informatie: https://wilde-planten.nl/zuurbes.htm

Natuurlijk staat zuurbes ook in het bestand van eetbare planten geschikt voor Permacultuur: https://www.permacultuurnederland.org/planten.php

AANPLANT

Plantje van Berberis Vulgaris zijn hier en daar te koop voor 1,25 per stuk voor plantjes van 80 cm. Het liefst in de herfst of winter planten. Er worden heel veel bontkleurige variëteiten van berberis te koop aangeboden, Zelf zou ik alleen de oorspronkelijke berberis vulgaris = zuurbes hier planten.

Pas op: de onrijpe bessen en andere delen van de plant bevatten de stof Berberine ( een natuurlijk zout dat werkt tegen bacteriele ziektes). Delen van de zuurbes zijn al zeer lang tegen diverse ziektes in gezet.

ELS, WITTE

Witte Els

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

witte els

adler(eng)  aune(fr)

s.g.                          fearn       kleur: karmozijn

® Profetisch en beschermend.

Derde Maand: januari (colin murray).

Bardische waarde: drievuldigheid.

Paterson/Keltische Astrologie: 18 maart – 14 april

Mars & Maurth – Pentagram of de Havik – goden: grieks – ares, keltisch – bran, arthur, airem en teutates.

In Ierland beschouwt men het nog steeds als misdadig wanneer iemand een heilige els omhakt. De persoon, die dat doet is persoonlijk verantwoordelijk als er in het dorp ongelukken voor doen.

De deva ( geest) van de els is blijkbaar agressief en wordt in staat geacht het huis van de schuldige in brand te steken. De els is in principe de boom van het vuur, en het soepele hout is goed bestand tegen de inwerking van water. Een van de tekens van de heiligheid van de els ziet men wanneer hij geveld wordt. De binnenkant van de bast, die eerst wit is, scheidt later een rode stof af, die sterke overeenkomst vertoont met menselijk bloed.

De elzetak van Bran was het teken van de wederopstanding, gesymboliseerd door de spiraal van elzeknoppen.

ELS, ZWARTE

Zwarte Els

Algemene Soorten

Inheemse soorten/algemeen voorkomend

Zwarte Els     Alnus Glutinosa                                    

adler(eng)  aune(fr)

S.G.                          fearn       kleur: karmozijn

® Profetisch en beschermend.

Derde Maand: januari (colin murray).

Bardische waarde: drievuldigheid.

Paterson/Keltische Astrologie: 18 maart – 14 april

Mars & Maurth – Het pentagram of de havik – goden: grieks – ares en keltisch – bran, arthur, airem, teutates

De zwarte Els is inheems in Europa. Groeit op vochtige, moerasachtige grond en langs riviertjes. Hout wordt voor vele doeleinden gebruikt. Hoogte 19 meter of meer. Manlijke en vrouwelijke delen gescheiden op dezelfde boom. De manlijke verschijnen in het vroege voorjaar als lange hangende katjes. de vrouwelijke bloeiwijzen zijn kleine rechtopstaande katjes, die in de lente verschijnen aan de toppen van scheuten. Na rijping vormen zij groenige houtige kegels tot 2 cm. , de ‘elzeproppen’.

ESDOORN, GEWONE

Esdoorn

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

gewone esdoorn     ACER PSEUDOPLATANUS érable(fr)

De gewone Esdoorn is inheems in Midden en Zuid Europa. Het hout is bruikbaar voor o.a. kleine voorwerpen, van violen tot lepels, en ook voor fineer. Hoogte tot rond 30 m. Kan erg hard groeien.

Bloemen( wit/groenwit) in hangende trossen tot 12 cm. lang.

Vruchten met vleugels, 2,5 cm, vaak helderrood in de zomer.

In park Zijpendaal bij Arnhem staat een exemplaar van 35m. hoog en een omvang van 680 cm.

De wetenschappelijke naam van de esdoorn “ACER” betekent -scherp-, omdat de Romeinen het hout gebruikten voor het maken van speren.

De gewone esdoorn komt als sierboom veel voor. Er zijn vele variëteiten, die vooral in bladkleur verschillen. Esdoornhout is als het goed droog is stabiel en buigzaam. het is geschikt voor allerlei draaiwerk, gereedschap, golfclubs, meubelen en vloeren.

Daarnaast wordt het gebruikt voor speciale onderdelen van muziekinstrumenten, zoals het onderblad van een viool en de hoofdbalk van een klavier.

FLADDERIEP

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

steel- of fladder-iep ULMUS orme(fr)

De Steel-iep ULMUS LAEVIS is inheems in Europa. Hoogte tot 20m.

Bloemen (wit)ontluikend in maart, op ongewoon lange stelen, waardoor ze in de wind trillen. Vruchten ( groen, plat) gevormd in mei, ongeveer 1,2 cm. lang met witte haren rond de randen.

Iepehout is van hoge kwaliteit en heeft vaak een fraai gevlekte tekening. Omdat iepehout niet gemakkelijk verrot is het geschikt voor gebruik in en bij water: bootkielen en meerpalen. Iepebast werd verwerkt tot touw. De bast wordt voor medische doeleinden gebruikt. Het loof werd aan het vee gevoerd.

Omdat de fladderiep bijna niet gevoelig is voor de iepenziekte zullen er over een tijdje alleen van deze soort monumentale bomen in Nederland te vinden zijn.

GASPELDOORN

Stekelbrem/Gaspeldoorn

Andere bomen/struiken

Stekelbrem/Gaspeldoorn    ULEX EUROPEUS    Furze/Gorse(eng)    

S.G.(extra)                                           Ohn                 kleur: goudgeel

® Goed in verzamelen, een ekster.

BACH – (onzekerheid) wanhoop, verslagenheid, niet meer durven hopen op herstel, bij chronische problemen en ziekte.

Ulex Europeus. De gaspeldoorn is een stekelige, altijdgroene struik of heester. Vrij zeldzame doornstruik tot 2 m., voorkomend op ruige terreinen met veel gras, vooral heide- en heuvelgebieden.

Langs de hele Atlantische kust van Europa. De heldergele, amandelgeurige bloemen komen uit vanaf februari, al bloeien ze het meest overvloedig in april en mei. Bloeit soms al in december/januari.

HAAGBEUK

Haagbeuk

INHEEMSE SOORTEN

variëteit, zeldzaam tot zeer zeldzaam

haagbeuk           Carpinus Betulus    hornbeam(eng)

BACH 17- (onzekerheid) het ‘maandagmorgen gevoel’, talmen, uitstellen.

Carpinus Betulus. De haagbeuk is een soortgelijke boom als de beuk, hoewel veel kleiner (maximaal 19 m.). te vinden in bossen en kreupelhout. De hangende mannelijke en rechtopstaande vrouwelijke bloemen zijn groenbruin en openen zich in april/mei. De katjes blijven in de knop gedurende de winter en komen pas in het voorjaar te voorschijn. vruchten zijn kleine nootjes met grote opvallende bracteeën. De haagbeuk is inheems in Klein Azië

en Europa. Veel aangeplant als haag, park- en straat-boom. Het harde fijn-vezelige hout wordt gebruikt voor hamers, kegels en bepaalde beweegbare piano-onderdelen. De bladeren kleuren helder geel in de herfst. De schors is grijs met bruine strepen en met verticale schorslijsten.

In Utrecht in het Hooglandsepark staat een haagbeuk, geplant tussen 1750 en 1800, 25 meter hoog en met een omvang van 480 cm.

De haagbeuk is een belangrijke boom van de rijkere vochtige loofbossen. Hij groeit daar van nature samen met de zomereik, de winterlinde en de hazelaar. De mooiste haagbeukbossen komen vooral in zuid limburg en in de beekdalen in oostelijk Nederland voor.

Een van de meest wonderbaarlijke boomvormen is de geknotte haagbeuk. Om de boom tegen veevraat te beschermen wordt hij op 2 of 3 meter hoogte afgezet en gesnoeid. op den duur ontstaan zo grillige boomvormen, die in de avondschemering meer weg hebben van een vergadering spoken. Even over de grens bij Oldenzaal in Bentheim staan indrukwekkende knothaagbeuken. In de oerbossen van Neuenburg en Hasbruch vindt men er nog veel meer.

In Zuid limburg wordt de haagbeuk als perceelscheiding benut.

HEGGERANK

Heggerank is een algemene tweehuizige klimplant met een dikke, soms zeer grote knolvormige wortelstok. Stengels tot 4 meter lang.

De plant is giftig, maar wordt medicinaal gebruikt. De rode bessen zijn uiterst giftig ( slechts vijftien zijn al dodelijk voor een kind). rijp in augustus tot oktober.